नेपालको भुगोल सम्बन्धी अत्यन्तै महत्वपूर्ण जानकारी ।

Ø नेपालको क्षेत्रफल कति छ ? – १,४७,१८१ वर्ग कि.मि.

Ø नेपालको पूर्व पश्चिम औसत लम्बाई कति छ ? – ८८५ कि.मि.
Ø नेपालको उत्तर–दक्षिण औसत चौडाई कति छ ? –१९३ कि.मि.
Ø नेपाल कुन महादेशमा अवस्थित छ ? –एशिया
Ø नेपालले एशियाको कूल क्षेत्रफलको कति प्रतिशत भाग ओगटेको छ ? – ०.३५
Ø नेपालले विश्वको कूल क्षेत्रफलको कति प्रतिशत भाग ओटेको छ ? –०.०३५
Ø नेपाल कुन देशान्तरमा पर्दछ ? –पूर्वी देशान्तर

Ø नेपाल कुन अक्षांसमा पर्दछ ? –उत्तरी अक्षांस
Ø नेपाल कति देशान्तर रेखामा अवस्थित छ ?–८०°४ु पूर्वी देशान्तरदेखि ८८°१२ु पूर्वी देशान्तरमा
Ø नेपाल कुन अक्षांश रेखामा अवस्थित छ ? –२६°२२ुउत्तरी अक्षांसदेखि ३०°२७ु उत्तरी अक्षांसमा
Ø नेपालका कतिवटा अञ्चलले चीर र भारत दुवै देशलाई छोएको छ ? – ६ वटा
Ø चीन र भारत कुनै पनि देशसँग सीमना नजोडिएको जिल्लाहरु कति वटा छन् ? –३६
Ø भारतसँग मात्रै सीमना जोडिएका कतिवटा जिल्लाहरु छन् ? –२६ वटा
Ø क्षेत्रफलको हिसावले सबैभन्दा ठूलो जिल्ला कुन हो ? –डोल्पा
Ø क्षेत्रफलको हिसावले सबैभन्दा ठूलो अञ्चल कुन हो ? –कर्णाली
Ø क्षेत्रफलको हिसावले सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय निकुञ्ज कुन हो ? – शे फोक्सुण्डो
Ø क्षेत्रफलको हिसावले सबैभन्दा सानो जिल्ला कुन हो ? – भक्तपुर
Ø नेपाललको प्रामाणिक समय ग्रीनबीच समयभन्दा कति बढी छ ? –५घण्टा ४५ मिनेट
Ø नेपालको प्रामाणिक समय कुन देशान्तर रेखालाई आधार मानेर निर्धारण गरिएको छ ? –८६°१५ु देशान्तर रेखालाई
Ø नेपालको प्रामाणिक समय कुन हिमाललाई आधारमानी निर्धारण गरिएको छ ? –गौरीशंकर हिमाल
Ø कुनकुन अञ्चलका ५/५ वटा जिल्लाहरु रहेकाछन् ? –नारायणी, राप्ती, भेरी, कर्णाली र सेती गरी ५ वटाका
Ø नेपाललाई कहिले १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा विभाजन गरिएको हो ? –२०१८ बैशाख १ गते
Ø नेपाललाई कति सालमा ४ विकास क्षेत्रमा विभाजन गरिएको हो ? –२०२९ साल
Ø ८ वटा जिल्ला हुने अञ्चल कुन हो ? – वाग्मती
Ø ६/६ वटा जिल्लाहुने अञ्चलहरु कुन कुन हुन् ? –लुम्बिनी, गण्डकी, सगरमाथा, जनकपुर र कोशी
Ø महाकाली पारीका नेपालका २ गाविस कुन कुन हुन् ? –चाँदनी र दोधारा
Ø गंगासागर पोखरी कहाँ पर्दछ ? – जनकपुरधाम, धनुषा
Ø सबभन्दा बढी उचाईमा रहेको नेपालको जिल्ला सदरमुकाम कुन हो ? –सिमिकोट
Ø चीन र भारत दुवैदेशलाई छुने जिल्ला कति वटा छन् ? –२ वटा, ताप्लेजुङ्ग र दार्चुला
Ø सबभन्दा कम उचाईमा रहेको नेपालको सदरमुकाम कुन हो ?
–जलेश्वर
Ø ४/४ वटा जिल्लाहरु हुने नेपालका अञ्चल कतिवटा छन् ? –३ वटा, मेची, महाकाली, धवलागिरी
Ø सबैभन्दा बढी जिल्लासँग सिमाना जोडिएको जिल्ला कुन हो ? –सिन्धुली
Ø अदुवा खेतीका लागि प्रसिद्ध जिल्ला कुन हो ? –सल्यान
Ø नेपालको सबैभन्दा उत्तरी विन्दु कुन जिल्लामा पर्दछ ? –हुम्ला
Ø नेपालको सबैभन्दा दक्षिणी विन्दु कुन जिल्लामा पर्दछ ? –लोदावारी, झापा
Ø भारतसँगमात्र सीमाना जोडिएको जिल्लाहरु कतिवटा छन् ? –२४
Ø चीन सँग मात्र सीमाना जोडिएका जिल्लाहरु कतिवटा छन् ? –१५ वटा
Ø दक्षिण महाभारत पर्वतदेखि उत्तरी हिमालयसम्म फैलिएको जिल्ला कुन हो ? –धादिङ्ग
Ø काठमाण्डौ उपत्यकाको क्षेत्रफल कति छ ? –६४२ वर्ग कि.मि.
Ø नेपालमा सबैभन्दा गर्मी हुने ठाउँ कुन हो ? –नेपालगञ्ज
Ø नेपालको सबैभन्दा बढी पानी पर्ने जिल्ला कुन हो ? –कास्की
Ø नेपालको सबैभन्दा कम पानी पर्ने जिल्ला कुन हो ? –मुस्ताङ्ग
Ø नेपालमा ८ हजारभन्दा अग्ला हिमालहरु कति छन् ? – ८ वटा
Ø मकालु हिमाल कुन हिमश्रृंखलामा पर्दछ ? –महालंगुर
Ø सूर्योदयको दृष्य देखिने नेपालको प्रसिद्ध स्थान नगरकोट भक्तपुरमा पर्दछ भने अन्तु डाँडा कुन जिल्लामा पर्दछ ? –इलाम
Ø महेन्द्र गुफा कुन जिल्लामा रहेको छ ? –कास्की
Ø हेलम्वु कुन जिल्लामा पर्दछ ? –सिन्धुपाल्चोक
Ø महालंगुर हिमश्रृंखलाको अर्को नाम के पनि हो ? –खुम्वु
Ø भोजपुर केका लागि प्रसिद्ध छ ? –खुकुरी
Ø काठमाण्डौबाट सबभन्दा नजिकमा पर्ने हिमाल कुन हो ? –जुगल
Ø काठमाण्डौबाट सबभन्दा नजिकको दूरीमा रहेको सार्क राष्ट्रहरुको राजधानी कुन हो ? –थिम्पु
Ø काठमाण्डौबाट सबभन्दा टाढाको दूरीमा रहेको सार्क राष्ट्रहरुको राजधानी कुन हो ? –माले
Ø चाँदनी टापु र दोधारा टापु नेपालको कुन जिल्लामा पर्दछन् ? – कञ्चनपुर
Ø झोलुङ्गे पुलको जिल्ला भनेर नेपालकको कुन जिल्लालाई चिनिन्छ ? –बाग्लुङ्ग
Ø कसरा ताल कुन जिल्लामा पर्दछ ? –चितवन
Ø महेन्द्र राजमार्गले नछुने तराईको जिल्ला कुन हो ? –पर्सा
Ø सर्वोच्च शिखर सगरमाथा कुन हिमश्रृंखलामा पर्दछ ? – महालंगुर (खुम्वु)
Ø दहीको लागि प्रसिद्ध जिल्ला कुन हो ? –भक्तपुरØ कफि खेतीको लागि प्रसिद्ध जिल्ला कुन हो ? –गुल्मी
Ø नेपालको सबैभन्दा ठूलो मानवनिर्मित जलाशय कुन हो ? –इन्द्र सरोवर
Ø अरुण उपत्यका कुन जिल्लामा पर्दछ ? –संखुवासभा
Ø क्षेत्रफलको हिसावले सबैभन्दा सानो अञ्चल कुन हो ? –महाकाली
Ø नेपालको मरुभूमी भन्नाले कुन जिल्लालाई चिनिन्छ ? –मुस्ताङ्ग
Ø नेपालको चेरापुञ्जी भन्नाले कुन ठाउँलाई बुझिन्छ ? –पोखरा
Ø च्छोरोल्पा ताल कुन जिल्लामा पर्दछ ? –दोलखा
Ø म्याग्नेसाइट (खरिढुंगा)को व्यवसायिक उत्पादन कुन जिल्लमा भएको छ ? –दोलखा
Ø नेपालमा सोडा कहाँ पाइन्छ ? –सल्यान र डोटी
Ø विश्वको तेस्रो अग्लो हिमाल कञ्चनजंघाको उचाई कति छ ? –८,५८६ मिटर
Ø पहाडी प्रदेशमा नेपालका कति जिल्ला पर्दछन् ? –३९ वटा
Ø हिमाली प्रदेशमा नेपालका कति जिल्लाहरु पर्दछन् ? –१६ वटा
Ø तराई प्रदेशमा नेपालका कति जिल्लाहरु पर्दछन् ? –२० वटा
Ø काठमाण्डौ उपत्यकाका चार भञ्ज्याङ्गहरु कुन कुन हुन् ? –पूर्व–साँगा, पश्चिम–वाण, उत्तर–पाटी, दक्षिण–चन्द्रगिरी
Ø धरातलीय स्वरुपका आधारमा नेपाललाई कति प्रदेशमा बाँडिएको छ ? – ३ प्रदेश
Ø हिमाली प्रदेशले नेपालको कूल क्षेत्रको कति प्रतिशत भूभाग ओगटेको छ ? –१५५
Ø पहाडी प्रदेशले नेपालको कूल क्षेत्रको कति प्रतिशत भूभाग ओगटेको छ ? –६८५
Ø तराई प्रदेशले नेपालको कूल क्षेत्रको कति प्रतिशत भूभाग ओगटेको छ ? –१७५
Ø नेपालको कति प्रतिशत जनसंख्या हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्दछन् ? –७.३ प्रतिशत
Ø पहाडी प्रदेशमा कति प्रतिशत जनसंख्या बसोबास गर्दछन् ? –४४.३ प्रतिशत
Ø तराई प्रदेशमा कति प्रतिशत जनसंख्या बसोबास गर्दछन् ? –४८.४ प्रतिशत
Ø नेपालको सबैभन्दा होचो भागमा रहेको स्थान कुन हो ? –केचनाकलन, झापा, समुद्र सतहबाट ७० मिटर
Ø भौगोलिक रुपमा नेपाल कस्तो राष्ट्र हो ? –भु–परिवेष्ठित
Ø नेपालको पूर्वी सिमाना मेचीले छुट्याएको छ भने पश्चिमी सीमाना कुन नदीले छुट्याएको छ ? –महाकाली
Ø नेपालको उत्तर दक्षिण चौडाई वढीमा कति र घटीमा कति रहेको छ ? –बढीमा २४१ कि.मि. र घटीमा १४५ कि.मि.
Ø फर्पिङ्ग जलविद्युत केन्द्रवाट कति किलोवाट विद्युत उत्पादन गरिन्छ ? –५०० किलोवाट
Ø हिमाली प्रदेश समुद्री सतहबाट कति उचाई क्षेत्रमा फैलिएको छ ? –३३६० मिटरदेखि ८८४८ मिटरसम्म
Ø पहाडी प्रदेशको समुद्र सतहदेखि कति उचाईमा फैलिएको छ ? –६०० मिटरदेखि ३३६० मिटरसम्म
Ø तराई प्रदेश समुद्र सतहबाट कति उचाइमा फैलिएको छ ? –७० मिटरदेखि ६०० मिटरसम्म
Ø चीनको सीमानासँग मात्र जोडिएका नेपालका अञ्चलनहरु कति छन् ? –४ (बाग्मती, गण्डकी, धौलागिरी र कर्णाली)
Ø नेपालका कति अञ्चल भारतको सीमानासँग मात्र जोडिएका छन् ? –४ (नारायणी, लुम्बिनी, भेरी र राप्ती
Ø पूर्वाञ्चल क्षेत्रको सदरमुकामको नाम के हो ? –धनकुटा
Ø पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रमा कतिवटा जिल्लाहरु रहेकाछन् ? –१६ वटा
Ø पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको सदरमुकाम पोखरा कुन जिल्लामा रहेको छ ? –कास्की
Ø धवलागिरी अञ्चलको पूर्वमा पर्ने अञ्चल कुन हो ? –गण्डकी
Ø महेन्द्र राजमार्गको लम्वाई कति रहेको छ ? –१०३४ कि.मि.
Ø ओलाङचुङगोला घाँटीबाट नेपाल प्रवेश गर्ने एक मात्र नदी कुन हो ? –तमोर
Ø दक्षिणबाट उत्तरतिर बहने नदी कुन हो ? –कर्मनाशा
Ø नेपालका नदीहरुबाट कूल कति मेगावाट विद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ ? –८३ हजार मेगावाट
Ø जलश्रोतको दोस्रो धनी राष्ट्र कुन हो ? –नेपाल
Ø सगरमाथालाई तेस्रो धु्रवको उपनाम दिने व्यक्ति को हुन् ? –माइकल कर्ग
Ø सगरमाथालाई पहिला ह्ख् एभबप अर्थात् पन्ध्रौं चुलीको नामबाट चिनिन्थ्यो, पछि माउण्ट एभरेष्ट भनियो र त्यसपछि यसको नेपाली नामाकरण सगरमाथा भनेर गरियो, यसरी सगरमाथा भनेर कसले कहिले नामाकरण गरेका हुन् ? –सन् १९५६ मा स्व. बाबुराम आचार्यले
Ø मध्यमापश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको सदरमुकाम वीरेन्द्रनगर कुन जिल्लामा पर्दछ ? –सुर्खेत
Ø मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमा कतिवटा जिल्ला रहेकाछन् ? –१९ वटा
Ø सप्तगण्डकीका प्रमुख सहायक नदी कुन हो ? –काली गण्डकी
Ø विश्वको सबैभन्दा अग्लो स्थानमा रहेको जलविद्युत परियोजना कुन हो ? –थामे जलविद्युत परियोजना
Ø नेपाललाई कति सालमा चार विकास क्षेत्रमा विभाजन गरियो ? –वि.सं. २०२९
Ø सबभन्दा कम जनसंख्या भएको नगरपालिका कुन हो ? –धुलिखेल
Ø सबभन्दा उच्चस्थानमा रहेको राष्ट्रिय निकुञ्ज कुन हो ? –सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज
Ø राष्ट्रिय जनगणना कति कति वर्ष लिने गरिन्छ ? –प्रत्येक १० वर्षमा
Ø राष्ट्रिय मान्यता पार्टी हुनको लागि प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा खसेको जम्मा मतको कति प्रतिशत मत प्राप्त गरेको हुनुपर्छ ? –३ प्रतिशत
Ø नेपालमा मात्र पाइने चरा कुन हो ? –काँडे भ्याकुर
Ø महेन्द्र राजमार्गको शिलन्यास कहिले भयो ? –वि.सं. २०१९ बैशाख १ गते
Ø महानगरपालिका हुनको लागि कति जनसंख्या र वार्षिक आयश्रोत हुनुपर्छ ? –३ लाख जनसंख्या र ४० करोड बार्षिक आयश्रोत (स्थानीय स्वायत्त शासन ऐन २०५५ अनुसार)
Ø ग्याला भन्ज्याङ्ग कुन जिल्लामा पर्छ ? –गोरखा
Ø माछापुच्छे हिमाल कुन हिमशृंखलामा पर्छ ? –अन्नपूर्ण
Ø सार्क गरिबी निवारण कार्यक्रम नेपालको कुन जिल्लामा लागू भएको छ ? –मकवानपुर
Ø सबैभन्दा बढी जिल्लाका सीमाना जोडिएको जिल्ला कुन हो ? –सिन्धुली
Ø कर्णाली पुलको लम्बाइ कति हो ? – ५०७ मी.
Ø सगरमाथा दिवस कहिले मनाइन्छ ? – २९ मे
Ø बाह्रकुने ताल कहाँ पर्छ ? – दाङ
Ø नेपालबाट विदेशस्थित नजिकको विमानस्थल कुन हो ? –पटना, भारत
Ø स्वच्छ वातावरणको लागि कति वनको आवश्यकता पर्दछ ? –४३%
Ø ढोरपाटन शिकार आरक्ष कुन कुन जिल्लाको भाग मिलाएर बनेको छ ? –रुकुम, बाग्लुङ र म्याग्दीका केही भाग ।
Ø सप्तगण्डकीको सबभन्दा ठूलो सहायक नदी कुन हो ? –काली गण्डकी
Ø राष्ट्रिय तथ्यांक आयोगका अध्यक्ष को हुन्छ ? –रा.यो.आ.का उपाध्यक्ष
Ø सप्तकोशीमा पर्ने सबैभन्दा सानो नदी कुने हो ? –लिखु
Ø धरान–धनकुटा राजमार्गलाई के भनिन्छ ? –मदनभण्डारी राजमार्ग
Ø सार्क उपक्षेत्रीय चतुष्कोणमा कुन कुन राष्ट्र पर्दछन् ? –नेपाल, भारत, बंगलादेश र भुटान
Ø डोल्पा जिल्लाभन्दा महाकाली अञ्चल कति वर्ग कि.मि. सानो छ ? – ९०० वर्ग कि.मि.
Ø काकडभिट्टा–बङ्ग
लाबन्ध मार्ग कहिलेदेखि सुरु गरिएको हो ? –२०५४ भाद्र १६
Ø नेपाल पिक कुन जिल्लामा पर्छ ? –ताप्लेजुङ
Ø सुर्खेत जिल्लाको पुरानो नाम के हो ? –दोभाने चौर
Ø चन्द्रनहर कुन नदीबाट बनाइएको छ ? –त्रियुगा
Ø नेपाललाई ५ विकास क्षेत्रमा कहिलेदेखि विभाजन गरियो ? –२०३७ सालमा
Ø नेपालको पहिलो राष्ट्रिय निकुञ्ज कुन हो ? –चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज
Ø पनेरवा दरबार कुन ठाउँमा पर्दछ ? –रौतहट
Ø नेपालमा हावापानीलाई कति भागमा बाँड्न सकिन्छ ? –५ भाग
Ø नेपालको सबैभन्दा ठूलो नदी कुन हो ? –कोशी
Ø नेपालमा ७५ जिल्लाहरुमध्ये हिमाली भेगमा रहेका जिल्ला कति छन् ? – १६
Ø जि.वि.स. का सदस्य निर्वाचनको प्रयोजनको लागि जिल्लाहरुलाई कति इलाकामा विभाजन गरिएको छ ? – ९ देखि १७ सम्म
Ø गण्डक सम्झौता कहिले भएको थियो ? – २०१६ मंसिर १९
Ø नेपाल–चीन वैज्ञानिक सीमाङ्कन कहिले भएको हो ? – २०१८
Ø महेन्द्र राजमार्गले तलका मध्ये कुन दुवै पहाडी जिल्लालाई छुन्छ ? – अर्घाखाँची र मकवानपुर
Ø नेपालको १२०० देखि २१०० मिटरसम्मको उचाइमा कुन हावापानी पाइन्छ ? – न्यानो समशितोष्ण
Ø धरान–धनकुटा राजमार्गलाई के नामाकरण गरिएको छ ? – मदन भण्डारी
Ø त्रिशुली नदीको मुहान कुन हो ? – गोसाइँकुण्ड
Ø टिंकर भञ्ज्याङ कुन जिल्लामा छ ? – दार्चुला जिल्लामा
Ø च्छो–रोल्पा हिमतालको उचाइ कति हो ? – ४५८० मी.
Ø विश्वको सबैभन्दा अग्लो स्थानमा रहेको होटल कुन हो ? –होटल एभरेष्ट भ्यू
Ø महाकाली नदी भारतमा पुगेपछि के नामले चिनिन्छ ? –शारदा
Ø पशुपति क्षेत्रले कति भूभाग ओगटेको छ ? –२६४ हेक्टर
Ø संसारकै सबैभन्दा गहिरो गल्छी कुन हो ? –धवलागिरी र अन्नपूर्ण हिमालबीमा कालीगण्डकी नदीले बनाएको गल्छी जसको गहिराई ६,९६७ मिटर छ ।
Ø नेपालको हिमनदीहरुमा सबैभन्दा लामो तथा ठूलो हिमनदी कुन हो ? –सबैभन्दा लामो–खुम्वु हिमनदी, ठूलो हिमनदी–लाङटाङ
Ø भित्री मधेशमा पर्ने जिल्लाहरु कुन कुन हुन् ? –उदयपुर, सिन्धुली, चितवन, नवलपरासी, दाङ्ग, मकवानपुर, कैलाली, डोटी र सुर्खेत
Ø नेपालको प्रमुख वाली धान हो भने दोस्रो तेस्रो प्रमुख वाली कुन कुन हो ? –मकै र गहुँ
Ø नेपालमा मनसुनी वर्ष कति अवधिसम्म रहन्छ ? – ४ महिना
Ø नेपालभित्रै बग्ने सबैभन्दा लामो नदी कुन हो ? –कर्णाली, ५०६ किलोमिटर
Ø काञ्जिरोवा हिमश्रृंखला कुन अञ्चलमा पर्दछ ? –कर्णाली
Ø माछापुच्छे हिमालको उचाई कति छ ? –६९९६ मिटर
Ø फोक्सुण्डो तालको निकासबाट बनेको झरनाको नाम के हो ? –सुलिगाँड झरना
Ø लार्के भञ्ज्याङ्ग गोरखामा पर्छ भने टिपताल भञ्ज्याङ कुन जिल्लामा पर्छ ? –ताप्लेजुङ्ग
Ø नेपालमा सबैभन्दा अघि कुन राजमार्ग बनेको हो ? –त्रिभुवन राजपथ
Ø प्रसिद्ध नारद कुण्ड गोरखामा पर्छ भने दामोदर कुण्ड कुन जिल्लमा पर्छ ? –मुस्ताङ्ग
Ø ५२ पोखरी ५३ तालको जिल्ला भनेर प्रसिद्धि कमाएको जिल्ला कुन हो ? –रुकुम
Ø नेपालको सबैभन्द बढी वर्षा हुने स्थल कास्कीको लुम्ले हो भने कम वर्षा हुने स्थल कुन हो ? – ल्होमन्थाङ्ग, मुस्ताङ्ग
Ø नेपालको प्रामाणिक समय जुन गौरीशंकर हिमाललाई काटिगएको ८६°१५ु देशान्तर रेखालाई कहिले देखि मान्यता दिएको हो ? –विं.स. २०४२ बैशाख १ गतेदेखि
Ø नेपालको सबैभन्दा ठूलो नगरपालिका कुन हो ? –त्रियुगा नगरपालिका
Ø नेपालको सबैभन्दा सानो नगरपालिका कुन हो ? –बनेपा नगरपालिका
Ø धेरै जनसंख्या भएको नगरपालिका काठमाण्डौ महानगरपालिका हो भने सबैभन्दा कम जनसंख्या भएको नगरपालिका कुन हो ? –धुलिखेल नगरपालिका
Ø नेपालमा समुद्र सतहदेखि कति उचाईसम्म उष्णप्रदेशीय सदावहार जंगल पाइन्छ ? –समुद्रसतहदेखि १२०० मिटरको क्षेत्रमा
Ø समशितोष्ण पतझर जंगल कतिदेखि कति समुद्रसतहमा पाइन्छ ? –१२०० मिटरदेखि २१०० मिटर समुद्र सतहबीचमा
Ø समशितोष्ण कोणधारी जंगल पाइने उचाई कति हो ? –समुद्र सतहदेखि २१००–३३०० मिटरबीचको उचाई
Ø लेकाली वनस्पती पाइने उचाई कति हो ? –समुद्र सतहदेखि ३३००–५००० मिटरसम्मको उचाई ।
Ø नेपालमा टुन्ड्रा वनस्पति कति उचाईबीचमा पाइन्छ ? –समुद्र सतहभन्दा ५००० मिटर देखि माथिको भूभागमा
Ø नेपालमा पाइने माटोलाई कुन कुन भागमा वर्गीकरण गरिएको छ ? –५ प्रकारमा (पाँगो, बलौटे, पहाडी, हिमाली, टुन्ड्रा)
Ø नदीका आधारमा नेपाललाई कति भागमा बाँडिएको छ ? –३ भागमा
Ø नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल कुन हो ? यो कुन जिल्लामा रहेको छ ? –रारा, मुगु
Ø नेपालको सबैभन्दा गहिरो ताल फोक्सुण्डोको गहिराई कति रहेको छ ? –६५० मिटर
Ø फेवाताल, वेगनास ताल, रुपाताल कस्कीमा पर्दछ भने खास्टे ताल कहाँ पर्दछ ? –कास्की
Ø सबैभन्दा उचाईमा रहेको ताल कुन हो ? –तिलिचो, ४९१९ मिटर
Ø घोडाघोडी ताल कैलालीमा पर्छ भने सुके ताल कहाँ पर्छ –चितवन
Ø नन्दभाउजु ताल चितवनमा पर्छ भने सत्यवती ताल कहाँ पर्छ –पाल्पा
Ø नेपाललाई धरातलीय स्वरुपको आधारमा कति भागमा विभाजन गरिएको छ ? – ३ भागमा
Ø हिमाली प्रदेशलाई उचाइको आधारमा कति मिटरदेखि कति मिटरसम्मको क्षेत्र तोकिएको छ ? – करिब ४००० मिटरदेखि माथि
Ø पहाडी प्रदेशले कति उचाइसम्मको भू–भाग ओगटेको छ ? – समुन्द्र सतहबाट ७० मि.देखि ६०० मि.सम्म
Ø हिमाली प्रदेशले नेपालको कुल भू–भागको १५ प्रतिशत भू–भाग ओगटेको छ भने यस प्रदेशमा कुल जनसंख्याको कति प्रतिशत मानिसहरु बसोबास गर्दछन् ? – ७.५ प्रतिशत
Ø पहाडी प्रदेशले नेपालको कुल भू–भागको ६८ प्रतिशत भू–भाग ओगटेको छ भने कुल जनसंख्याको कति प्रतिशत मानिसहरु बसोबास गर्दछन् ? – ४५.५ प्रतिशत
Ø तराई प्रदेशले नेपालको कुल भू–भागको १७ प्रतिशत भू–भाग ओगटेको छ भने कुल जनसंख्यको कति प्रतिशत मानिसहरु बसोबास गर्दछन् ? – ४६.७ प्रतिशत
Ø सगरमाथाको नामाकरण ‘एभरेष्ट’ भनी कसको नामबाट राखिएको हो ? – ब्रिटिस नागरिक सर्भेयर जर्ज एभरेष्ट नामबाट
Ø डा. बाबुराम आचार्यले माउण्ट एभरेष्टलाई ‘सगरमाथा’ भनि नामाकरण कहिले गरेका हुन् ? – सन् १९९५
Ø नेपालको सबैभन्दा ठूलो नदी सप्तकोशीका सातवटा सहायक नदीहरुमा सबैभन्दा सानो नदी कुन हो ? – लिखु
Ø नेपालको सबैभन्दा गहिरो नदी सप्तगण्डकीको लम्बाइ कति रहेको अनुमान गरिएको छ ? – करिब ३३८ कि.मि.
Ø नेपालको सबैभन्दा लामो नदी कुन हो ? – कर्णाली
Ø नेपालको सबैभन्दा गहिरो ताल राराताल हो भनेर कहिलेदेखि पत्ता लागेको हो ? – वि.सं. २०६१ ज्येष्ठ २७ देखि ३० सम्मको सर्भेले
Ø नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल कुन ताल हो ? – रारा
Ø नेपालका ७५ जिल्लामध्ये हिमाली भेगमा १६ वटा पर्दछन् भने पहाडी र तराई भेगका कति कति जिल्लाहरु पर्दछन् ? – क्रमशः पहाडी ३९ र तराई २० जिल्ला (२०७२ को संबिधानले प्रदेशमा बिभाजन गरेता पनि जिल्लाहरु कायमै छन र प्रदेशको ब्यवस्थित कार्यन्वयन हालसम्म भएको छैन। )
Ø नेपालको भारतसँग मात्र जोडिएको जिल्लाहरु २४ वटा छन् चीनसँग मात्र जोडिएका जिल्ला १३ वटा छन् भने चीन भारत दुवैसँग जोडिएका जिल्लाहरु कति वटा छन् ? – २ वटा
Ø नेपालको उत्तरी सिमा हिमालदेखि दक्षिण महाभारत पर्वतसम्म फैलिएको जिल्ला कुन हो ? – धादिङ्
Ø विश्वको सबैभन्दा गहिरो गल्छी कुन हो ? – नेपालको अन्नपूर्ण र धवलागिरी बीचको गल्छी
Ø विश्वको सबैभन्दा अग्लो स्थानमा रहेका ताल कुन हो ? –तिलिचो ताल
Ø विश्वको सबैभन्दा गहिरो उपत्यका कुन हो ? – अरुण उपत्यका (संखुवासभा)
Ø विश्वको सबैभन्दा अग्लो स्थानमा रहेको होटल कुन हो ? – नेपालको सोलुखुम्बुस्थित होटल एभरेष्ट भ्यू (१२,७१३ फिट)
Ø नेपालको सबैभन्दा ठूलो अञ्चल कर्णाली (२१,३५१ व्र्ग कि.मि) हो भने सबैभन्दा सानो अञ्चल कुन हो ? – महाकाली (६९८९ वर्ग कि.मि.)
Ø नेपालको सबैभन्दा ठूलो जिल्ला डोल्पा (७८८९ वर्ग कि.मी.) छ हो भने सबैभन्दा सानो जिल्ला भक्तपुरको क्षेत्रफल कति छ ? – ११९ वर्ग कि.मि.
Ø नेपालको सबैभन्दा लामो पुल कुन हो ? – कन्काई नदीको पुल (७०३ मिटर)
Ø नेपालको सबैभन्दा ठूलो हिमनदी कुन हो ? – खुम्बु हिमनदी
Ø दक्षिण एसियाको कुल भू–भागमध्ये नेपालले कति प्रतिशत भू–भाग ओगटेको छ ? – ३.२७९ प्रतिशत
Ø नेपालको पूर्वी विन्दु झापाको काँकडभिट्टामा पर्दछ भने पश्चिम विन्दु कहाँ पर्दछ ? – कन्चनपुरको दोधारा
Ø विश्वमा नेपालभन्दा ठूला देशहरु कतिवटा छन् ? – ८९ वटा
Ø नेपालभन्दा भारत २२ गुणा ठूलो छ भने चीन कति गुणा ठूलो छ ? – ६५ गुणा
Ø नेपालको कुन नदीलाई उत्तरवाहिनी नदी भनेर चिनिन्छ ? – कर्मनाशा
Ø नेपालको सबैभन्दा बढी जनसंख्या वृद्धिदर भएको जिल्ला कुन हो ? कैलाली
Ø नेपालको सबैभन्दा कान्छो जिल्ला भनेर कुन जिल्लालाई चिनिन्छ ? – कालीकोट
Ø नेपालको सबैभन्दा लामो हिमनदी कुन हो ? – खुम्बु
Ø नेपालमा कति प्रकारका गुराँसहरु फुल्दछन् ? – ३२ प्रकार
Ø सर्वाेच्च शिखर सगसमाथा नेपालको कुन गा.वि.स. मा पर्दछ ? – खुम्जुङ्ग
Ø नेपालको सबैभन्दा उच्चस्थानमा रहेको बस्ती कुन हो ? – छार्का भोट र ताराप गाउँ डोल्पा
Ø सप्तकोशी नदी कहाँ पुगेपछि गंगामा मिसिन्छ ? – विहारको करसेला
Ø हिमाल पारिका जिल्ला भनेर कुन कुन जिल्लालाई बुझाउँछ ? – मनाङ र मुस्ताङ.
Ø नेपालको भित्री मधेशमा पर्ने जिल्लाहरु कति वटा छन् ? – ७ वटा
Ø नेपालको सबैभन्दा अग्लो स्थानमा रहेको सदसमुकाम कुन हो ? – हुम्लाको सिमिकोट
Ø प्रसिद्ध तिर्थस्थल स्वर्गद्वारी नेपालको कुन जिल्लामा पर्दछ ? – प्यूठान
Ø काठमाडौंबाट सबैभन्दा नजिकको समुन्द्र कति टाढा छ ? – ५०० कि.मि.
Ø नेपालको कुन नदीको किनारमा शालीग्राम पाइन्छ ? – कालीगण्डकी
Ø नेपालको मानचित्रमा सबैभन्दा मध्य भागमापर्ने स्थान कुन हो ? – पोखरा
Ø बूढीगण्डकीको उद्गम स्थल कुन हो ? – गणेश हिमालØ बाग्मती नदीको उद्गम स्थल कहाँ हो ? – बागद्वार
Ø विश्वको सर्वाेच्च स्थानमा रहेको तिलिचो ताल समुन्द्र सतहदेखि कति उचाइमा रहेको छ ? – ४९१९ मिटर
Ø नेपालमा उत्तर गंगा भनेर कुन नदीलाई चिनिन्छ ? – सानी भेरी
Ø महेन्द्र राजमार्गले छुने पहाडी जिल्लाहरु कुन कुन हुन् ? – अर्घाखाँची र मकवानपुर
Ø हिमालकी रानी भनेर कसलाई चिनिन्छ ? – स्व. पासाङ्ग ल्हामु शेर्पा
Ø नेपालको सबैभन्दा पूर्व विन्दुसम्म पुगेको जिल्ला कुन हो ? – ताप्लेजुङ्ग
Ø बराबर क्षेत्रफल भएका अञ्चलहरु कुन कुन हुन् ? – कोशी र जनकपुर (९६६९ वर्ग कि.मि.)
Ø सप्तकोशी नदीको औसत जलप्रभाव कति छ ? – १५६४ क्यूविक मिटर प्रति सेकेण्ड
Ø नेपालको कुल भू–भागको कति प्रतिशत भू–भाग पानीले ओगटेको छ ? – ३.९५%
Ø नेपालका नदीहरुको कुल विद्युत उत्पादन क्षमता कति छ ? – ८ करोड ३ लाख किलोवाट
Ø अरुण नदीको संस्कृत नाम के हो ? – महाप्रभा
Ø विष्णुमति नदीको उद्गम स्थल कहाँ हो ? – सपन तिर्थ
Ø माछा पाइने विश्वको अग्लो स्थानमा रहेको ताल कुन हो ? – राराताल
Ø फेवातालको बीचमा कसको मन्दिर अवस्थित छ ? – वराहको मन्दिर
Ø नेपालको कुन तालको आकार गुलेली जस्तो छ ? – शे–फोक्सुण्डो ताल
Ø नेपालको सबैभन्दा ठूलो हिमताल कुन हो ? – च्छोरोल्पा हिमताल (४५८० मि.)
Ø नेपालको सबैभन्दा अग्लो स्थानमारहेको भञ्ज्याङ्ग चाबुक भञ्ज्याङ्ग कति उचाइमा अवस्थित छ ? – ५९७९ मिटर
Ø नेपालमा केबुलकार सेवा कहाँ संचालित छ ? – चितवनको कुरिनटारदेखि गोरखाको मनकामनासम्म
Ø नेपालमा केवुलकारको सञ्चालन कहिलेबाट भएको हो ? – वि.सं. २०५४ जेष्ठ २७ गते
Ø काठमाडौं–हेटौडा रोपवे (रज्जु मार्ग) को लम्बाइ कति छ ? – सरदर ४२.३ कि.मि
Ø नेपालको कति उचाइको क्षेत्रफललाई हिमरेखा घोषित गरिएको छ ? – सरदर ५००० मिटर
Ø गण्डकी नदीको विद्युत क्षमता कति छ ? – २१,००० मे.वा.
Ø भारतमा पुगेपछि कर्णाली नदीलाई कुन नामले चिनिन्छ ? – घाघरा
Ø कर्णाली नदीको जलप्रवाह कति छ ? – औसत १३१६ क्यूवीक मिटर प्रतिसेकेण्ड
Ø नेपालको कुन कुन स्थानमा चाँदीको खानी भएको अुनुमान गरिएको छ ? – बागलुङ, चिसापनी र फूलचौकी
Ø विश्वको सबैभन्दा उच्चस्थानबाट बग्ने नदी अरुणलाई तिब्बती भाषामा के भनिन्छ ? – फुङ्चु नदी
Ø बिश्वको सबैभन्दा गहिरो उपत्यका अरुण उपत्यकाको उचाइ कति छ ? – करिब ४५७ मिटर
Ø स्थानीय किवदन्तीअनुसार पार्वतीको नेत्रकोषबाट खसेको पसीना बगेर प्रादूर्भाव भएको नदी कुन हो ? – दूधकोशी
Ø सप्ताकोशी नदीको सबैभन्दा ठूलो र लामो नदी कुन हो ? – अरुण
Ø महाकाली नदीलाई भारतमा पुगेपछि के का नामले चिनिन्छ ? – शारदा नदी
Ø नेपालको सबैभन्दा लामो पुल भएको कन्काई नदी कुन जिल्लामा पर्दछ ? – झापा जिल्लामा
Ø कन्काई नदीको उद्गम स्थान कुन हो ? – महाभारत पर्वत
Ø सुनकोशी नदीको पौराणिक नामके हो ? – शुभश्रवा
Ø महेन्द्रनगर कुन नदीको किनारमा अवस्थित छ ? – महाकाली
Ø मोहना नदीको किनारमा अवस्थित क्षेत्र धनगढी हो भने गमगढी कुन नदीको किनारमा अवस्थित छ ? – मुगु कर्णाली
Ø जोमसोम कालीगण्डकीको किनारमा अवस्थित छ भने चामे स्थान कुन नदीको किनारमा अवस्थित छ ? – नारदखोला
Ø नेपालको प्रसिद्ध ताल ‘रारा’ कुन जिल्लामा अवस्थित छ ? – मुगु
Ø रारा ताललाई कहिलेदेखि महेनद्रताल नामाकरण गरिएको हो ? – वि.सं. २०२० चैत्र १३ गते
Ø अंग्रेजी अक्षरको थ जस्तो आकारको देखिने शे–फोक्सुण्डो ताल कति उचाइमा अवस्थित छ ? – समुन्द्र सतहदेखि ३९०० मिटर
Ø नेपालको मानव निर्मित तालहरुमध्ये सबैभन्दा ठूलो ताल कुन हो ? – इन्द्रसरोवर ताल
Ø नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रमा कति वटा जिल्ला रहेका छन् ? – १९
Ø गोभरगाढा भन्ने स्थान कुन जिल्लामा पर्दछ ? – सप्तरी
Ø वराह क्षेत्र कुन जिल्लामा पर्दछ ? – सुनसरी
Ø मस्र्याङ्दी नदीको उद्गम स्थल कहाँ हो ? – अन्नपूर्ण हिमाल
Ø रारा ताल कति उचाईमा रहेको छ ? – ३२०० मी.
Ø शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्ष कुन जिल्लामा पर्दछ ? – कञ्चनपुर
Ø नेपालको दोस्रो अग्लो हिमाल कञ्चनजंघा हो भने विश्वको तेस्रो अग्लो हिमाल कुन हो ? – कञ्चनजंघा
Ø नेपालको कुन जिल्लाको सिमाना चारैतिर पानीले छुट्टाइएको छ ? – कैलाली
Ø अमलेखगञ्जको पुरानो नाम के हो ? – भिच्छाखोरी
Ø बढी विमानस्थल भएको जिल्ला कुन हो ? – सोलुखुम्बु
Ø नेपाल पिक ताप्लेजुङमा पर्दछ भने सिहलिला पर्वत कहाँ पर्दछ ? – ताप्लेजुङ
Ø नेपालको प्रमाणिक समय ग्रिनविच समयभन्दा कति छिटो छ ? – ५ घण्टा ४५ मिनेट
Ø शे–फोक्सुण्डो तालको गहिराई ६५० मि. छ भने रारा तालको गहिराई कतिछ ? – १६७
Ø ७ कुण्डको जिल्ला रसुवा हो भने ७ तालको जिल्ला कुन हो ? – कास्की
Ø करुवाको लागि पाल्पा प्रख्यात छ भने जुनारको लागि कहाँ प्रख्यात छ ? – सिन्धुली
Ø चिलिमे जलविद्युत आयोजना रसुवामा पर्दछ भने सल्लेरी च्यास्ला जलविद्युत कहाँ पर्दछ ? – सोलुखुम्बु
Ø बाह्र सिङ्गेका लागि प्रसिद्ध वन्युजन्तु आरक्ष कुन हो ? – शुक्ला फाँट वन्यजन्तु आरक्ष
Ø सगरमाथाको शिखरमा सबैभन्दा धेरै पटक पाइला टेक्ने महिला को हुन् ? – ल्हाक्पा शेर्पा
Ø कञ्चनजंघा एफ.एम. कुन जिल्लामा पर्दछ ? – झापा, बिर्तामोड
Ø हिमाली जिल्लाहरुमा सबैभन्दा सानो जिल्ला कुन हो ? – रसुवा
Ø सबैभन्दा बढी पर्यटक आउने राष्ट्रिय निकुञ्ज कुन हो ? – चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज
Ø क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा सानो नगरपालिका बनेपा (५.५६ वर्ग कि.मी) हो भने सबैभन्दा ठूलो नगरपालिका कुन हो ? – त्रियुगा नगरपालिका (३१९.८८ वर्ग कि.मी)
Ø पाथीभरा हिमाल दोलखा जिल्लामा पर्दछ भने गणेश हिमाल कुन जिल्लामा पर्दछ ? – रसुवा
Ø संयुक्तराष्ट्रसंघीय पार्क कहाँ बनाउने योजना छ ? – शंखमुलदेखि टेकु दोभानसम्म
Ø रुकुम जिल्लाको सदरमुकाम मुसीकोटको पुरानो नाम के हो ? – जुम्ली खलंगा
Ø चुरे पर्वत श्रृंखलाको सबैभन्दा अग्लो टाकुरा कुन जिल्लामा पर्दछ ? – कैलाली
Ø पिरामिड हिमाल कुन हिमश्रृंखलामा पर्दछ ? – कञ्चनजंघा
Ø तिलखुवा झरना कुन जिल्लामा पर्दछ ? – अर्घाखाँची

Read More

कम्प्युटर सम्बन्धी जानकारी

नेपालमा सर्बप्रथम कम्प्युटर कहिले भित्रिएको थियो ?- बि.स.२०२८

बढी प्रचलनमा रहेको अपरेटिङ सिस्टम कुन हो ? - माइक्रोसफ्ट

पहिलोपटक इन्टरनेट शब्दको प्रयोग कहिले भएको थियो ?

सन् १९३२ मा

विश्वमा सबैभन्दा बढी कम्प्युटर भएको देश कुन हो ? संयुक्त राज्य अमेरिका

कम्प्युटरका पिता भनेर कसलाइ चिनिन्छ ? - चाल्र्स वेबेज

विश्वको सबभन्दा पहिलो सुपर कम्प्युटरको नाम के हो ? क्रे के १ एस

नेपाली भाषामा कम्प्युटरलाई के भनिन्छ ? सुसाङ्ख्य

नेपालमा पर्सनल कम्प्युटर बनाउने पहिलो व्यक्ति को हुन् ? मुनिबहादुर शाक्य

विश्वमा पर्सनल कम्प्युटरको सुरुवात कहिलेदेखि भयो ? सन् १९८१ देखि

'इन्टरनेटका पिता' कसलाई भनिन्छ ? डा. लियोनार्ड क्लिनराक

सबभन्दा पहिले कम्प्युटर माउसको आविष्कार कसले गरेका थिए ? डगलस एजलबार्ट

नेपालको पहिलो साइबर क्याफे कुन हो ? सगरमाथा साइबर क्याफे

LAN : Local Area Network

CD : Compact Disc.

कम्प्युटरको माध्यमले पत्र, दस्तावेज, ग्राफिक्स आदि एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा पठाउने माध्यमलाई के भनिन्छ ? इमेल

कम्प्युटरमा प्रयोग हुने आई.सी.चिप केले बनेको हुन्छ ?

सिलिकन

कम्प्युटर

कम्प्युटर एउटा अति नै उपयोगी विद्यूतीय उपकरण हो जसले छिटोछरितो रूपले दिइएको तथ्यांङ्क प्रशोधन गरी चाहिए जसरी प्रस्तुत गर्दछ। सानोदेखि ठूलोसम्म हरहिसाब छिनमै गर्ने, ठूलठूला रेकर्डहरू राख्‍ने र चाहिएका बेला हेर्न, झिक्न सकिने भएकाले दिनदिनै यसको लोकप्रियता बढीरहेको छ। टाइप गर्न होस् वा घरबसीबसी विश्वभर सुचना आदान प्रदान गर्न होस्, सिनेमा हेर्न होस् वा खेल खेल्न आधुनिक युगमा कम्प्युटर हरेक घरको अनिवार्य आवश्यकता हुन थालेको छ। त्यसैले यसबारे सामान्य जानकारी हासिल गर्न सबैका लागि आवश्यक

कम्प्युटर लोकप्रिय हुनाका कारणहरूः

Compatible (हरेक क्षेत्रमा प्रयोग हुनसक्ने)- यसले आवश्यकता अनुसार विभिन्न क्षेत्रको काम गर्नसक्ने बनाउन र विभिन्न क्षेत्रमा काम लगाउन सकिन्छ। सिंगो कम्प्युटर एक्लै चलाउन सकिन्छ भने विभिन्न अन्य उपकरणहरूलाई संचालन र नियन्त्रण गर्नमा पनि यसको उपयोग हुन्छ।

Efficient (प्रभावकारी)- यसले सानासाना देखि लिएर ठूला ठूला जटील र झन्झटिला कामहरू नथाकिकन निरन्तर गरिरहन सक्छ।

Reliablity (विश्वसनीय)- यसले कठीन र जटील कामहरू सही ढंगले गर्दछ। मानिसले गर्ने काममा अन्जानमै गल्तीहरू हुने सम्भावनाहरू धेरै हुन्छन् तर कम्प्युटरलाई सही तथ्याङ्क र सही निर्देशन दिएमा यसले गर्ने काममा गल्ती (Error) हुँदैन।

Storage & Quick Processing (भण्डारण र तीब्र तथ्याङ्क प्रशोधन)- यसले धेरै तथ्यांङ्क भण्डार गर्ने र चाहिएको बेलामा आवश्यकता अनुसार छानेर झट्टै उपलब्ध गराउन सक्छ।

आधुनिक जमानामा सूचना प्रणाली (Information Technology) को विकास भै विश्वब्यापी रूपमा यसले बजार मात्र लिन सकेको होइन कि ब्यापक लोकप्रियता पनि हासिल गर्नसक्यो। इन्टरनेटको आविस्कारबाट इ-कमर्स (विद्यूतिय ब्यापार) सम्भव भयो। अब मानिसले घर बसी-बसी विश्वको कुनैपनि ठाउँबाट चाहिएको बस्तु हेर्न, मोलतोल गर्न र किन्न पनि सक्ने भयो। इन्टरनेट र इमेलको प्रयोगबाट छोटो समयमा, सस्तो मोलमा विश्वका कुना-कुनामा चिठीपत्र-समाचार आदान प्रदान गर्न मात्र होइन अहिले त इन्टरनेट फोन मार्फत लोकल फोन सरह अमेरिका, अष्ट्रेलिया आदि टाढाटाढाका देशहरुमा फोन गर्न सकिने भएको छ। त्यसैले आधुनिक युगका नरनारी सूचना प्रणाली तर्फआकर्षित हुन थाले र विश्व बजारका ब्यापारीहरु पनि यसै क्षेत्रमा लगानी गर्न हात धोएर लाग्न थाले। यी सबैको पछाडी एउटै कुरा थियो कम्प्यूटर। भू उपग्रहभित्र र पृथ्वीमा रहने भू उपग्रह केन्द्रको कन्ट्रोल रुममा रहने कम्प्यूटरले एक सेकेण्डको सयौं भागमा सूचना आदान प्रदान गर्ने भएकोले अत्याधुनिक सूचना प्रविधिहरुको विकास गर्न सम्भव भयो।

कम्प्युटरमा के के हुन्छ -

कम्प्युटरमा मुख्यतः ३ अंग हुने गर्छन्।

इनपुट (Input) -तथ्यांक हाल्ने माध्यम।

प्रोसेसर (Processor)- कार्य सम्पादन कक्ष।

आउटपुट (Output) -निस्कने माध्यम।

इनपुट डिभाइस मा किबोर्ड, माउस, स्क्यानर, माइक्रोफोन, जोएस्टीक पर्दछन्। यी डिभाइसहरूबाट कम्प्युटरलाई काम अह्राउने र तथ्यांक हाल्ने गरिन्छ।

प्रोसेसिङ (सम्पादन कक्ष) मा सिपियू बाकस पर्दछ। प्रोसेसरले अह्राए अनुसार तथ्यांकलाई प्रशोधन गर्ने गर्दछ।

आउटपुट डिभाइस (निस्कने माध्यम) का माध्यमबाट कम्प्युटरले प्रशोधन गरेका तथ्यांकहरू हेर्न वा झिक्न सकिन्छ। मोनिटर प्रिण्टर, साउण्ड बक्स आदिलाई आउटपुट डिभाइस का रूपमा लिन सकिन्छ।

मोनिटर (मोनिटर)

यो कम्प्युटरको स्क्रीन हो। कम्प्युटरमा के काम भैरहेको छ, के काम गर्न के निर्देशन (Command) दिनु पर्छ भन्ने हेर्न मोनिटर प्रयोग हुन्छ। मोनिटर सिपियू बाकसको VGA (Display कार्ड) मा डाटा केबुल (VGA केबुल) का माध्यमबाट जोडिएको हुन्छ। मोनिटरको लागि छुट्टै बिजुली चाहिने भएकाले यसमा एउटा पावर केबुल पनि जोडिएको हुन्छ। कुनै मोनिटरमा सिपियूको पावर सप्लाई यूनिट बाटै पावर केबुल जोड्न मिल्छ भने कुनै मोनिटर सीधै बिजुलीको प्लगमा जोडिन्छ। साधारण मोनिटर टेलिभिजन सेट जस्तै क्याथड्रे ट्युब प्रयोग गरी बनाइएको हुन्छ। आजकल एल.सी.डी. डिस्प्ले भएका फ्ल्याट र प्लाज्मा मोनिटरको प्रयोग पनि बढ्दै गैरहेको छ। कुनैकुनै मोनिटरबाट नै कम्प्युटरमा निर्देशन (Command) दिन मिल्छ जसलाइ टचस्क्रीन भनिन्छ। मोनिटरलाई भि.डि.यू. (Visual Display Unit) पनि भनिन्छ।

सि पि यू बाकस (CPU Box) वा क्याविनेट

क्याविनेट वा केसिङ सबैतिर बन्द गरिएको बाकस आकारको हुन्छ। साधारण बोलचालको भाषामा कम्प्युटरको मुख्य बाकसलाई सि पि यू बाकस भन्ने गरिन्छ। कम्प्युटरका इनपुट र आउटपुट का सबै यन्त्रहरू यसमा आवद्ध हुन्छन्। त्यसैले कम्प्युटरको सबैभन्दा महत्वपूर्ण भाग पनि यही नै हो। कम्प्युटरको दिमाग नै सि पि यू अर्थात् केन्द्रीय सम्पादन इकाइ हो। छोटकरीमा यसलाई प्रोसेसर मात्र पनि भनिन्छ। यो सिपियू बाकसभित्र रहेको मदरबोर्ड मा जोडिएको हुन्छ। यसैको गति (CPU Speed) का आधारमा कम्प्युटरको क्षमता निर्भर रहन्छ। हामीले अह्राए अनुसार प्रोसेसरले तथ्यांकलाई प्रशोधन गर्ने गर्दछ।

कम्प्युटर विकास क्रमको संक्षिप्त इतिहास

करिब इशापूर्व ३००० तिर भएको एवाकसको आविस्कार कम्प्यूटरको प्रारम्भिक रूप मानिएको छ। पछि अंकको प्रयोग हुनथालेपछि हिसाब किताबको विकास अत्याधिक भएको मानिन्छ। सन् १६१४ मा स्कटल्याण्डका जोन नेपियरले नेपियर्स बोन, १६२० मा विलियम ओज्ट रेड ले स्लाइड रुल, १६४२ मा फ्रान्सका पास्कलाइनले पास्कलाइन नामक जोड घटाउ यन्त्र, १६७१ मा लेबनाइट्ज ले लेबनाइट्ज क्यालकुलेटर तथा सन् १८२२ मा बेलायतका चार्ल्स बेबेजले डिफरेन्स इन्जिन र एनालिटिकल इन्जिनको आविस्कार गरेका थिए। तर यी सबै कार्यहरु कम्प्यूटरको पूर्णताबाट बाहिर थिए। सन १८८० मा अमेरिकाको जनगणना सर्बप्रथम प्रयोग शुरु गरिएको रेकर्डहरु प्रशोधन गर्ने कार्यमा धेरै समस्या देखिएकाले अमेरिका बसाईं सरेका जर्मन डा. हर्मन होलेरिथले सन् १८८७ तिर प्रतिमिनट २०० वटा कार्डहरु पढेर छुट्याउन सक्ने Punched कार्ड Tabulating Machine बनाए जसका लागी उनीले सम्मान पनि पाएका थिए। अन्तमा सन् १९३६ मा Howard Akin ले MARK-I नामको अटोमेटिक हिसाब गर्ने यन्त्र बनाएपछि यस क्रमले नयाँ मोड लियो। त्यस्तै १९४२ मा जोन भी एटानासफ्टले ABC (Atanasoft Berry Computer), १९४३ मा जुसे कोनरेडले Z-3, १९४४ मा हावर्ड एकिनले MARK-II कम्प्यूटर बनाएका थिए तापनि यी कम्प्यूटरहरु अति अजंगका थिए। यी सबै Electro-mechanical Computer थिए।

अन्तत, १९४४ मा हंगेरीका गणितज्ञ जोन भोन न्यू मेनले Edvac नामको कम्प्यूटरको परिकल्पना गरी कार्य गरे पनि पूर्ण रूपमा सफल हुन सकेनन्। सन् १९५२ मा जे प्रेस्पर एकर्ट र जोन मौच्ले ले संयुक्त रूपमा Univac कम्प्यूटर तयार गरे। यी सबै प्रथम पुस्ताका कम्प्यूटरहरु थिए। आधुनिक कम्प्यूटरको शुरुवात यसै लाइ मानिएको छ। त्यसपछि दोश्रो, तेश्रो, तथा चौथो पुस्ताका कम्प्यूटरहरु को आविस्कार भयो। अहिले बजारमा IBM PC, Apple Macintosh, Acer, Siemens, Compaq, Dell, Gateway आदि नामका कम्प्यूटरहरु पाइन्छन्। नेपालमा पनि मर्केन्टाइल अफिस सिस्टमले मर्केन्टाइल पि सी र बेल्ट्रोनिक्स ट्रेडर्सले बेल्ट्रोनिक्स पिसी नामका कम्प्युटर उत्पादन गर्न थालेका छन्।

हाल पाइने कम्प्यूटरहरुमा अत्याधुनिक कम्प्यूटर भनेर माइक्रो कम्प्यूटर पेन्टीयम IV लाइ मान्न सकिन्छ। यी कम्प्यूटरहरुमा अति तीब्र गतिमा काम गर्नसक्ने माइक्रो प्रोसेसरको प्रयोग गरिएको हुन्छ। यस्ता कम्प्युटरलाइ जुनसुकै सफ्टवेयर राखेर पनि काम गर्नसक्ने बनाइएको हुन्छ। कम्प्यूटरमा नेटवर्क तथा इन्टरनेटको सहायताले ब्याङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरुले केही मिनटमैं विदेशमा भएको पैसा नेपालमा भुक्तान दिने प्रविधिको विकास भएको छ, त्यसैले ब्याङ्कहरुले यसको प्रयोग अत्याधिक रूपमा गर्नथालेका छन्। यसका अतिरिक्त एयर टिकटिङ्ग, ट्राभल एजेन्सी हरुले आफ्नो ब्यवसायमा कम्प्यूटरको प्रयोग बाट अत्याधिक लाभ लिन सफल भैरहेका छन्। वास्तवमा भन्दा सूचना, संञ्चार, यातायात, शिक्षा, स्वास्थ्य, रक्षा आदि लगायतका सबै क्षेत्रमा कम्प्यूटरको ब्यापक प्रयोग भएको छ।

नेपालमा कम्प्युटरको इतिहास

नेपालमा कम्प्यूटरको प्रयोगको शुरुवात जनगणनाको क्रममा केन्द्रिय तथ्यांक विभागले वि.सं. २०१८ मा FACIT नामक क्यालकुलेटिङ्ग मेशीन प्रयोग गरेर गरेको थियो। त्यसबाट विभिन्न त्रुटीहरु देखिएकोले राष्ट्रलाइ ठूलो नोक्सान हुनपुग्यो। त्यसैले २०२८ को जनगणनाको लागि तत्कालिन सरकारले प्रतिमहिना रु १ लाख २५ हजार भाडा तिर्नेगरी IBM 1401 नामको दोश्रो पुस्ताको कम्प्यूटर प्रयोग गरेको थियो। यसको प्रयोग गरी १ करोड १३ लाख जनताको तथ्याङ्क प्रोसेस गर्न १ बर्ष ७ महिना १५ दिन लागेको थियो। कम्प्यूटरका सम्बन्धित सबै काम गर्नको लागि २०३१ पौषमा यान्त्रिक सारिणीकरण केन्द्र खोलियो र ०३७ सालतिर त्यसैलाइ राष्ट्रिय कम्प्यूटर केन्द्र नामाकरण गरीयो। २०३८ मा जनगणनाको लागि बेलायती कम्प्यूटर ICL 2950/10 ल्याइयो उक्त कम्प्यूटर UNDP/UNFPA को सहयोगमा रु २० लाख डलरमा प्राप्त भएको थियो जसबाट जनगणनाको कार्य १ बर्ष३ महिनामा सकिएको थियो। ०३९ तिर काठमाण्डौंमा विभिन्न कम्प्यूटरका निजी संस्थाहरु खुले। ०४० को दशक देखिनै देशभरमा कम्प्यूटरको कार्यक्षेत्र निकै विस्तार भैसकेको थियो। त्यसैबेलादेखि कम्प्यूटरको दक्ष जनशक्ति पनि उत्पादन गर्ने हेतुले राष्टि्य कम्प्यूटर केन्द्रबाट तालिमको कार्यक्रम पनि संचालन गर्न थालियो।

थोरै ठाँउमा धेरै तथ्यांङ्क राख्‍न सकिने र सो तथ्याङ्क चाहिएको समयमा एकैछिनमा भेट्न सकिने भएको हुँदा तथ्याङ्क राख्‍नुपर्ने संस्थाहरु जस्तै प्रवेशिका परिक्षा बोर्ड, कर्मचारी संञ्चयकोष आदिले कम्प्यूटरको प्रयोग ब्यापक रूपमा गर्न थालेपछि यसको पेशागत रूपमा प्रयोग हुनथाल्यो। त्यसैगरी विभिन्न ब्याङ्क तथा बित्तीय संस्थाहरुले पनि कम्प्यूटरको ब्यापक रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन्। अहिले त जुनसुकै विषयको कार्यालय वा ब्यापार संस्था खोलियोस्, फर्निचर पछाडी लगत्तै कम्प्यूटरको आवश्यकता महसुस गरिन्छ। कम्प्यूटर डाटा प्रोसेसिङ्गमा मात्र नभइ डकुमेण्टेशन गर्न, पत्रपत्रिकाको लेआउट डिजाइन गर्न आदि कार्यहरुमा पनि प्रयोग गरिन्छ। कम्प्यूटरको प्रयोगले दूरसंञ्चार, हवाइ यातायात जस्ता अत्यन्त प्राविधिक क्षेत्रहरूपनि जटिलताबाट सरलतातिर उन्मुख भएका छन्। नेपालको दूरसंञ्चार क्षेत्रमा स्वीचिङ्ग, ट्रान्समिसन, इन्क्वाइरी, विलिङ्ग पूर्णतया कम्प्यूटराइज्ड भएकोले हाम्रो देशका सबै टेलिफोन सिस्टम डिजिटलाइज्ड छन्। कम्प्यूटरको प्रयोगले नयाँ सिस्टम जडान गर्न अथवा पुरानो सिस्टममा कठीनाइ आएमा मर्मत गर्न एकदमै सजिलो भएको छ। कम्प्युटरको आविष्कारले मानिसलाई हरेक कुरामा सहयोग पुर्‍याएको छ।

ईन्टरनेट के हो?

इन्टरनेटको बारेमा बुझ्नु अघि हामीले नेटवर्क भनेको के हो भन्ने कुरा थाहा पाउनुपर्छ । दुई वा दुईभन्दा बढी कम्प्युटरलाई आपसमा तार वा ताररहित माध्यमद्वारा जोडियो वा एउटा कम्प्युटरबाट अर्को कम्प्युटरमा रहेको डाटा वा प्रोग्रामलाई चलाउन सकियो भने त्यहाँ नेटवर्क भएको मान्नुपर्छ। नेटवर्क भनेको कम्प्युटरहरूबीचको सन्जाल हो र यो आकारको आधारमा तीन प्रकारको हुन्छ। १) Local Area Network यो सबैभन्द सानो आकारको नेटवर्क हो। यस्तो नेटवर्क एउटा घर वा क्याम्पसमा केही किलोमिटरसम्म फैलिएको हुन सक्छ। हामीले साइवर क्याफे, स्कुल, क्याम्पस आदि ठाउँमा देखेको नेटवर्क यही नै हो। २) Municipality Area Network यो नेटवर्क LAN कै ठूलो रूप हो। २-४ वटा घर मात्र नभई यस्ता नेटवर्क पूरा सहरभरि फैलिएको पनि हुनसक्छ। ३) Wide Area Network यस्तो नेटवर्कले ठूलो भौगोलिक क्षेत्र ओगटेको हुन्छ। यो प्रायः देश वा महादेशभरि फैलिएको हुन्छ र LAN तथा MANको तुलनामा आकारको हिसाबले यो निकै ठूलो हुन्छ। दुई वा दुईभन्दा बढी नेटवर्कहरू जोडिएर इन्टरनेटवर्क (Internetwork) बन्दछ।

केही ट्रिकहरु

जसबाट कपी गरी स्पेशल फन्ट प्रयोग गर्न सकिन्छ facebookma

YAHOO FONT TOCOBOX FONT

A = [[463422450364335]] A = [[459914144048499]]

B = [[463422457031001]] B = [[459914150715165]]

C = [[463422463697667]] C = [[460024624037451]]

D = [[463422467031000]] D = [[460024627370784]]

E = [[463422477030999]] E = [[460024637370783]]

F = [[463422487030998]] F = [[460024647370782]]

G = [[463422493697664]] G = [[460024654037448]]

H = [[463422500364330]] H = [[460024674037446]]

I = [[463422513697662]] I = [[460024680704112]]

J = [[463422520364328]] J = [[460024697370777]]

K = [[463422527030994]] K = [[460024707370776]]

L = [[463422537030993]] L = [[460024714037442]]

M = [[463422540364326]] M = [[460024717370775]]

N = [[463422543697659]] N = [[460024720704108]]

O = [[463422557030991]] O = [[460024727370774]]

P = [[463422573697656]] P = [[460024734037440]]

Q = [[463422587030988]] Q = [[460024744037439]]

R = [[463422600364320]] R = [[460024754037438]]

S = [[463422613697652]] S = [[460024764037437]]

T = [[463422627030984]] T = [[460024774037436]]

U = [[463422633697650]] U = [[460024784037435]]

V = [[463422647030982]] V = [[460024790704101]]

W = [[463422657030981]] W = [[460024797370767]]

X = [[463422663697647]] X = [[460024804037433]]

Y = [[463422667030980]] Y = [[460024814037432]]

Z = [[463422673697646]] Z = [[460024820704098]]

के गर्दा बढ्छ स्पिड कम्प्युटरको !

कम्प्युटरमा एक क्लिक गर्‍यो अनि पर्खेर बस्यो । स्क्रिनबाट बिजीको संकेत हट्ने नाम लिदैन । चलिरहेको कम्प्युटर एक्कासी ह्याङ हुन थाल्छ । किनेको केही समय राम्ररी चलिरहेको कम्प्युटर विस्तारै स्लो, स्लो र अति स्लो हुन थाल्छ । सामान्यतया कम्प्युटरले दिने समस्या यस्तै हुन्छन् । वास्तवमा कम्प्युटर स्लो हुनु वा ह्याङ हुनु कुनै नौलो समस्या होइन । केही सामान्य होसियारीले तथा तरिका अपनाउँदा पनि कम्प्युटरको गति बढाउँन सकिन्छ । आउँनुहोस् आज कम्प्युटरको स्पिड बढाउँने बारे केही कुरा गरौं

१. भाइरस स्क्यान :भाइरसले कम्प्युटरको स्पिड कम गराउँने मात्र होइन, कम्प्युटरमा सुरक्षित राखिएका आवश्यक डकुमेन्टहरु पनि नोक्सान गर्न सक्छन् । तपाईले कम्प्युटर चालु गर्दा भाइरसकै कारण अनावश्यक प्रोगामहरु चलिरहेका हुन्छन् । जसले गर्दा कम्प्युटर स्लो हुन्छ । यसैले कम्प्युटर बेला बेला भाइरस स्क्यान गर्दा यस्ता अनावश्यक प्रोगामहरु निष्क्रिय हुन्छन् । भाइरसकै कारण कम्प्युटर स्लो भएको रहेछ भने भाइरस स्क्यान गरेपछि कम्प्युटर पहिले भन्दा छिटो चल्छ । यसका लागि विभिन्न एन्टिभाइरस प्रोगामहरु पाइन्छन् । हाल उपलब्ध पाँच उत्कृष्ट नि:शुल्क एन्टिभाइरसका नाम र डाउनलोड गर्ने ठेगाना निम्न अनुसार छन् । तल क्लिक गरेर सित्तैमा डाउनलोड गर्न सक्नुहुनेछ ।

AVG Free

Microsoft Security Essentials

Avira AntiVir Personal

avast! Free Antivirus

PC Tools AntiVirus

२. स्क्यान डिस्क प्रोगामलाई रन गर्नुहोस् : कम्तिमा महिनाको एक चोटी स्क्यान डिस्क प्रोगामलाई रन गराउँनुहोस् । यसले हार्ड डिस्कमा भएका नचाहिदा फाइलहरु हटाउँछ । हार्ड डिस्कको स्पेस बढ्छ ।

३. टेम्पररी फाइललाई क्लिन गर्नुहोस् : जब वेब ब्राउज गरिन्छ तब कम्प्युटरको टेम्पररी फाइल्सले काम गरिरहेको हुन्छ । यसका साथै माइक्रोसफ्ट वर्ड एवं एक्सलमा काम गरेका बेला पनि टेम्पररी फाइल्सले काम गरिरहेको हुन्छ । यसले गर्दा कम्प्युटरको भर्च्युअल मेमोरी भरिन्छ जसको सिधा असर कम्प्युटरको स्पिडमा पर्छ । यसलाई डिलीट गर्न स्टापर्ट बटन मा गएर रन प्यानल मा %temp% लेखि ओके बटन थिच्नुस तपाइको कम्प्युटरमा सेभ भएको सबै टेम्पररी फाइल देखिन्छ । जसलाई सेलेक्ट गरि डिलिट गर्नुस ।

४. रिसाइकल बिन खाली गर्नहोस् र सकेसम्म डेस्कटपलाई क्लिन राख्नुहोस् : डिलिट गरेका फाइलहरु जम्मा भएर रिसाइकल बिनले पनि कम्प्युटरको स्पिडमा असर गरिरहेको हुन्छ । यसैले बेला बेला रिसाइकल बिन खाली गर्नुहोस् । कम्प्युटरको डेस्कटप अपरेटिङ सिस्टम भएकै ड्राइभमा हुन्छ । डेस्कटपमा बढी फाइलहरु राख्नाले हार्ड डिस्कमा स्पेस भरिन थाल्छ । यसैले डेस्कटपमा भएका कुरालाई कम्प्युटरका अन्य ड्राइभमा सार्नुहोस् ।

५. डिक्स इरर क्लिन : कुनै प्रोगाम क्रास वा पावर सर्टेज भए पीसी हार्ड डिक्समा इरर क्रिएट गर्न सकिन्छ । यसका लागि कम्प्युटरको हार्ड डिक्सको इरर चेक गर्नुपर्छ । डिक्स चेकिङका लागि माइ कम्प्युटरमा जानुहोस् । जुन डिक्स चेक गर्न चाहनुहुन्छ त्यसमा राइट क्लिक गर्नुहोस् र फेरि प्रोपर्टिजमा क्लिक गर्नुहोस् । प्रोपर्टिज डायलग बक्समा टुल ट्याबमा क्लिक गर्नुहोस् । इरर चेकिङ सेक्सनमा चेक नाउ बटन थिच्नुहोस् । कम्प्युटरमा इरर चेक गर्न चेक डिक्स एक्सेस गर्नुहोस् । इररअनुसार डिक्स चेकिङमा करिब एक घण्टा लाग्न सक्छ । डिक्स चेक सातामा एकपटक गर्न सकिन्छ ।

६. डाटा अर्गनाइज : कम्प्युटरले खासगरी फाइल खोज्ने काममा बढी समय लगाइरहेको हुन्छ । यसका बाबजुद कम्प्युटर एक्सेस र रिट्रिबल स्पिड बढाउन फायल्सको कुनै भागमा छुट्याइन्छ, तर अपडेट गरेपछि कम्प्युटर इन फायल्सको कुनै भागमा हार्ड डिक्सले सेवा गर्न थाल्छ । यसले कम्प्युटरको स्पिड कम गरिदिन्छ, किनभने यसले हरेक फाइल अलग-अलग स्थानमा खोज्नुपर्ने हुन्छ ।

यसलाई ठीक गर्न डिक्स डिफ्राग्मेन्टर प्रोग्राम आवश्यक हुन्छ जसले फाइललाई एकसाथ जोड्न सक्छ । यसका लागि पनि माई कम्प्युटरमा गएर चेक गर्ने फाइलमा राइट क्लिक गरेर प्रोपर्टीमा क्लिक गर्नुपर्छ । प्रोपर्टी डायलग बक्समा टुल्स ट्याबमा क्लिक गरी डिफ्राग्मेन्टेसन सेक्सनमा गएर डिफ्राग्मेन्टमा क्लिक गर्नुहोस् । कम्प्युटर डिफ्राग्मेन्ट गरेपछि त्यो फायलको प्रोगाम र साइजअनुसार पुनः अर्गनाइज हुन्छ ।

७. नचाहिदा सफ्टवेयर तथा प्रोगामहरुलाई हटाउँनुहोस् ।

८. तपाईको कम्प्युटरको माइक्रोसफ्ट वर्ड, एक्सल आदि प्रोगामहरु ढिलो खुल्छन् ? फन्टको कारणले हुन सक्छ । नचाहिदा फन्टहरु हटाईदिनुहोस् ।

कम्प्युटर स्लो भयो ? चिन्ता नलिनुस्

- चलाइरहेको कम्प्युटरको गती एकाएक कम हुदै गयो । कम्प्युटरले खरिद गर्दाको समयमा जुन गतीमा काम गथ्र्यो अहिल्य त्यस्तो अवस्था रहेन । अझ महत्वपुर्ण काम गर्न भनेर वस्यो मिनेटको काम घण्टौसम्म पनी सम्पन्न गरिसकिएन भने त कसको कन्पारो तात्दैनर ? कम्प्युटरको गती राम्रो नहुनुमा विविध पार्टपुर्जा तथा इन्सर्टल गरिएका सफ्टवेयरमा भर पर्छ । जती स्तरिय प्रोग्राम छन् उतीनै राम्रो काम गरिरहेको हुन्छ । तर अर्को विषय जती धेरै राम्रो क्षमताको कम्प्युटर भएपनी निरन्तर लामो समयसम्म काम गरिरहन्छ भन्नेपनी छैन । विहाँन कम्युटर खोल्दा जुन गतीमा काम भएको हुन्छ त्यहीँ गती बेलुकासम्म पनी देख्न पाइदैन । अझ कम्प्युटर जती पुरानो हुदै गयो त्यतिनै काम गर्ने गतीमा सुस्तता हुदै गइरहेको हुन्छ ।

फोटो:गुगल

धेरैभन्दा धेरै फाईल फोल्डरले भरिभराउ कम्युटरले निकै सुस्त गतीमा काम गर्न थाल्यो भने कम्प्युटर फर्मेट गर्नुपर्छ भन्ने गरेको पनी सुन्न पाइन्छ । फर्मेट लामो समयपछि मात्रै गरिन्छ , पटक पटक फर्मेट गरिदै गइयो भने कम्प्युटरको काम गर्ने क्षमतामा नकरात्मक असर पर्न थाल्छ र चाडै सो कम्प्युटर फोहोरको थुप्रोमा मिल्काउनुपर्ने पनी हुनसक्छ । तर त्यसको ठाउँमा आवश्यक काम गरिसकेपछि कम्प्युटरलाई केहि मिनेटसम्म मात्रैपनी केयर गरियो भने निरन्तर लामो समयसम्म उहि पुरानै गतीमा काम लिन सकिन्छ । विशेषत हरेक दिन हामीले धेरै फाइल तथा फोल्डरहरु खोल्छौ र त्यही रहेर काम गरिरहदा बनेका डुप्लिकेट फाइल तथा फोल्डरहरुले कम्प्युटरको मेमोरीमै आफ्नो स्थान वनाएर वसेका हुन्छन् ।

त्यस्ता अनावश्यक फाइल फोल्डरलाई हटाएर आफ्नो कम्प्युटर चुस्तदुरुस्त वनाउको लागी सवैभन्दा पहिल्य किवोर्डमा “विण्डोज” आइकन र “आर” एकै पटक प्रेस गर्नुस् त्यहाँ रन खुल्नेछ । देखिएको चेकवक्समा recent टाइप गर्नुस र इन्टर प्रेस गर्नुस् । त्यहाँ धेरै फाइलहरु देखिनेछ र त्यसलाई डिलिट गर्नुस् । recent टाइप गरेर त्यस्ता फाइललाई डिलिट गरेजसैगरी क्रमश %temp% , temp र prefetch वाट पनी अनावश्यक सकंलित त्यस्ता फाइल एवं फोल्डर डिलिट गर्न सकिन्छ । यी र यस्ता प्रकारका फाइल फोल्डर दैनिक जसो हटाउदै गएको खण्डमा कम्युटरले काममा राहत दिनेनै छ । नियमित रुपमा काम गर्दै गर्दा अचानक समस्या र गतीमा गिरावट नआओस भन्नको लागी यस्ता सानातिना लाग्ने विषयमा ध्यान दिनुपर्छ भनिएको हो । दैनिक रुपमा कम्प्युटरमा काम गरिसकेपछि सट डाउन गर्नुअघि यस्ता प्रकारका डुप्लिकेट भएर वसेका फाइल,फोल्डरहरु हटाउन नर्विसनुहोला । अर्को महत्वपुर्ण विषय भनेको डिलिट गरिएका सम्पुण फाइल,फोल्डर रिसाइकल विनमा धकेल्नासाथ कम्प्युटरको भारमा कमी हुन्छ भन्ने भ्रममा पनी पर्न हुदैन । रिसाईकल विनलाई नै क्लियर गर्न जरुरी छ ।

त्यस्तै विण्डोज ७ अपरेटिङ सिस्टम रहेको कम्प्युटरको गती वढाउने अर्को विधी डिस्क क्लिनअप पनी हो । डिस्क क्लिनअपसम्म पुग्नको लागी मेनुवारवाट अल प्रोग्राममा जानुपर्ने हुन्छ । त्यहाँ एससरिज अप्सन देखिनेछ सोहि मेनुमा सिस्टम पनी पाउन सकिन्छ । सिस्टम टुलमा माउस ओभर गर्नुभयो भनेमात्रै पनी डिस्क क्लिनअप देखिनेछ । डिस्क क्लिनअपवाट ड्राइभ छनोट गरेर त्यहाँ रहेका अनावश्यक फाइल,फोल्डर हटाउन सकिन्छ । कम्प्युटरको गती वढाउनको लागी गरिने अर्को विधी भनेको डिस्क डिफ्रागमेन्टर पनी हो । यसको लागी पनी मेनुवार हुदै अल प्रोगाममा गएर एसोसरिज मेनुमा माउस ओभर गर्न आवश्यक छ क्रमस सिस्टम टुलमा जानुपर्ने हुन्छ । डिस्क क्लिनअपसगै डिस्क डिफ्रागमेन्टर पनी देखिनेछ, त्यहाँ क्लिक गरिसकेपछि कम्प्युटरको कुन ड्राइभमा जाने भन्ने विकल्प देख्नुहुनेछ र क्रमस कम्प्युटरमा रहेका ड्राइभरलाई सफ गर्न सकिन्छ ।

फोटो:गुगल

इन्टरनेट जोडिएको कम्प्युटरको गती अझ अरु कम्प्युटरभन्दा चाडै सुस्त हुने गर्दछ । इन्टरनेटवाट भाइरस तथा अनावश्यक सफट्वेयर डाउनलोडले गर्दापनी प्रोसेसरमा प्रभाव भइरहेको हुने हुदा कुन कुन अनलाइन साइट खोल्न आवश्यक छ र थोरैभन्दा थोरै के कती सफटवेयर प्रयोग गर्न सकिन्छ त्यसतर्फपनी ध्यान दिन सकेको खण्डमा आफुले चलाउदै आइरहेको कम्प्युटरलाई भार तथा चाप कम हुन जान्छ भने हामीले पनी कम्प्युटर केयर गरिएको ठहरिन्छ ।

Read More

साझेदारी विकास तथा समुदायमा आधारित विकास (Partnership Development and Community Based Development)

साझेदारी विकास (Partnership Development)

सरकार र सरकार बाहेकका क्षेत्रहरुको संयुक्त तत्वावधानमा तथा संयुक्त साझेदारीमा सल्चालित विकास प्रक्रियालाई साभ्भेदारी विकास भनिन्छ ।

सरकार तथा सरकारबाहेकका पक्षहरुको बीच भएको शर्त, सहमति र समझदारीका आधारमा विकासका गतिविधिहरुलाई सञ्चालन गर्ने मान्यता नै साकेवारी विकास हो ।

सरकारसँग रहेको कानुनी शक्ति, निजी क्षेत्रसँग आर्थिक र व्यवस्थापकिय शक्ति र नागरिक समाजसँग सामाजिक उर्जा रहेको हुन्छ ।

सार्वजनिक सेवा सुविधाको व्यवस्थापन सम्बन्धी कार्यमा सरकार, नीजी क्षेत्र र नागरिक समाजले एक आपसमा सिर्जनशिल र सहयोगी भई सहभागिताको आधारमा जोखिम एवं फाइदा संयुक्त रुपले बहन गर्ने गरी आपसि सहमतिमा गरिएको करारीय व्यवस्था हो ।

सेवा सुविधाको माग र आपुर्तिबीच सन्तुलन कायम गर्नको लागि साझेदारी विकास एक उत्तम उपाय हो ।

साझेदारी विकासमा एक अर्कामा उपयुक्त सन्तुलन र नियन्त्रणको व्यवस्था पनि गरिएको हुन्छ ।

साझेदारी बिकासका आवश्यक तत्वहरु :

इमान्दारिता,

विश्वसनियता,

पारदर्शिता,

सहभागिता,

सहकार्य,

वास्तविकता,

निरन्तरता,

सामर्थ्य,

उत्तरदायित्व

साझेदारी विकासका विशेषताहरु :

सरकार र सरकार बाहेकका क्षेत्रहरुको आवद्धता,

दुइ वा दुई भन्दा बढी पक्षहरु विकासमा सक्रिय हुने अबस्था,

समन्वय र समझदारीमा आधारित विकास मान्यता,

सरकारबाहेकका क्षेत्रलाई विकासमा जिम्मेवारी,

विकासमा सहभागिताका शर्त र सम्झौता हुने,

खुला र उदार विकासको मान्यता,

प्रजातान्त्रीक विकास शैली।

साझेदारी बिकासका सिद्धान्तहरु :

जोखिम व्यवस्थापनको सिद्धान्त,

समताको सिद्धान्त,

प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धाको सिद्धान्त,

सहभागिताको सिद्धान्त,

विशिष्टताको सिद्धान्त,

वित्तिय दिगोपनाको सिद्धान्त,

अप्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धाको सिद्धान्त,

जबाफदेहिताको सिद्धान्त,

पारदर्शिताको सिद्धान्त,

सशक्तिकरणको सिद्धान्त ।

साझेदारी विकासका आधारहरु :

साकेवारीहरु बीच सहभागितामूलक, सहयोगात्मक र विश्वासपूर्ण सहकार्यको अवस्था,

उपभोक्तले सुविधा र निजी साझेदारले उचित मुनाफा पाउने व्यवस्था,

जोखिमको उपयुक्त बाँडफाँड र जोखिमको मात्राको आधारमा प्रतिफल प्राप्त गर्ने अवसर,

पारदर्शि र खुला खरिद प्रणाली मार्फत प्रतिस्पर्धात्मक छनौट विधि,

सार्वजनिक साझेदारले उत्तरदायीपूर्ण तरिकाले व्यवस्थित, नियमित र नतिजामुलक अनुमान गर्ने प्रणाली,

सेवा प्रवाह गर्दा गराउँदा सेवाग्राहिको सुनुवाई हुने उपयुक्त व्यवस्था, साकेदारबीच सबै विषयको स्पष्ट र लिखित प्रावधान,

सार्वजनिक क्षेत्रलाई वित्तिय रुपले कम खर्चिलो र सेवा प्रवाहका दृष्टिले दीगो हुने सुनिश्चितता ।

साझेदारी विकासका तरिकाहरु :

व्यवस्थापन करार,

सेवा करार,

निर्माण तथा हस्तान्तरण,

निर्माण, संचालन तथा हस्तान्तरण,

निर्माण हस्तान्तरण र संचालन,

विकास सञ्चालन तथा हस्तान्तरण,

लिज निर्माण, सञ्चालन तथा हस्तान्तरण,

निर्माण स्वामित्व, सञ्चालन र हस्तान्तरण विधि,

साझेदारीका प्रकारहरु :

सार्वजनिक निजी साझेदारी

सार्वजनिक, निजी र सामुदायिक साझेदारी,

सार्वजनीक क्षेत्र र नागरिक समाजको साझेदारी,

निजी क्षेत्र र नागरिक समाजको साझेदारी

साझेदारी विकासको प्रक्रिया :

साझेदारी क्षेत्रको पहिचान,

साझेदारीको मापदण्ड निर्धारण,

साकेदारीको छनौट,

साकेदारीको अवलम्बन,

अनुगमन, मूल्यांकन र पृष्ठपोषण ।

साझेदारी विकासको महत्व :

खुला र उदार नीतिको अवसरको उपयोग,

लोकतान्त्रिक पद्धत्ति अनुरुप सहभागितामूलकक विकास पद्धत्तिको अनुशरण गर्न,

गैर सरकारी क्षेत्रलाई बिकासमा परिचालन गर्न,

सरकारी र गैर सरकारी क्षेत्रको साझेदारी मार्फत सिनर्जिक प्रतिफल प्राप्त गर्न,

विकासमा प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण निर्माण गर्न,

पारदर्शि र प्रतिफलमुखी विकास हासिल गर्न,

मुलुकको विकास प्रक्रियालाई गतिशिल र अग्रगामि तुल्याउन,

विकासमा गैर सरकारी क्षेत्रको पूँजी, प्रविधि र सीपलाई वान्छित उपयोग गर्न ।

नेपालमा साझेदारी विकासमा देखिएका समस्याहरु :

साक्रेदारीहरु बीचमा विश्वासको संकट देखिनु,

प्रभावकारी साझेदारीको अवलम्बन हुन नसक्नु,

सुस्पष्ट कानुनी र नीतिगत आधार तय हुन नसक्नु,

कमजोर पूर्वाधारको अवस्था,

लगानिमैत्री आकर्षणयुक्त वातावरण नहुनु,

संस्थागत एवं संरचनागत क्षमता र आत्मविश्वासको कमी हुनु,

प्रतिस्पर्धात्मक लगानिको बातावरण नहुनु,

अनुगमन, मूल्यांकन र नियमन पद्धत्ति कमजोर हुनु,

कमजोर पूँजी बजारका कारण पूँजी संकलनमा समस्या हुन्,

साझेदारी विकासमा रहेका समस्या समाधानका उपायहरु :

नीतिगत एवं कानुनी अवधारणालाई स्पष्ट र पर्याप्त बनाई निरन्तरताको प्रत्याभूति दिने । सबै सरोकारवालालाई समेटन सक्ने सरल पारदर्शि र स्पष्ट कार्यविधि अवलम्बन गर्ने ।

प्रभावकारी साझेदारीको विकास गर्ने ।

सरकारले प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण सिर्जना गर्ने।

उच्च लगानि सहित पूर्वाधारको अवस्था सुधार गर्ने ।

लगानिमैत्री आर्कषणयुक्त वातावरण तयार गर्ने ।

साफेदारीको प्रक्रियामा नागरिकहरुको सहभागिता र भूमिकालाई स्पष्ट गरिनुपर्ने ।

साझेदारीका लागि देढ इच्छाशक्ति सहित कार्यान्वयनमा ल्याउने आदि ।

नेपालमा साझेदारी विकासका सम्भावनाहरु :

जन सहभागितामूलक र समावेशी राज्यव्यवस्था हुनु,

विकासमा सार्वजनिक, निजी र सहकारीको साझेदारीलाई संविधानमा महत्व दिईनु,

खुला र उदार नीतिको अवलम्बन हुनु,

विकास सम्बन्धी नीति मार्फत विकासमा प्रतिस्पर्धा, सहभागिता र साकेदारीमा जोड दिइनु,

सरकारले निजीकरण लाई महत्वका साथ व्यवहारमा ल्याउनु,

सरकारले गैर सरकारी क्षेत्रहरुलाई नीतिगत, संरचनागत र कार्यगत माध्यमबाट सहजीकरण गर्नु ।

समुदायमा आधारित विकास :

बिकास निर्माण र सेवा प्रवाहको कार्य गर्दा सामुदायिक सहभागिता, स्वामित्व, उत्तरदायित्व, समानता र सशक्तिकरण जस्ता पक्षलाई विकास प्रक्रियाका सबै चरणमा एकीकरण र आन्तरिकिकरण गर्नु पर्दछ भन्ने अवधारणा हो ।

समुदायमुखी विकासका नीतिमार्फत समुदायको व्यापक सहभागिता र परिचालन गरी विकास प्रक्रियालाई मार्ग प्रशस्त गर्ने मान्यता नै समुदायमा आधारित विकास प्रक्रिया हो। विकासमा समुदायको अर्थपूर्ण सहभागिता, स्वामित्व, उत्तरदायित्व र सक्रियतालाई आवद्ध गर्दै विकास निर्माण र सञ्चालन गरिनुपर्ने

मान्यताका रुपमा अर्थ्याउन सकिन्छ । प्रजातान्त्रीक शासनको स्थानीयकरण तथा समुदायकेन्द्रित र भागमा आधारित विकासको आधुनिक शैलिको सन्दर्भमा समुदायमा आधारित विकासको अवधारण अग्रसर भएको पाइन्छ।

समुदायमा आधारित विकासका विशेषताहरु :

समुदायको आवश्यकतामा केन्द्रित,

समुदायको सक्रिय सहभागिता,

समुदायका आकांक्षाको संबोधन,

मागमा आधारित बिकास पद्धति,

सामाजिक उत्ररदायित्व,

विकासमा समानुपातिक लगानि,

सामाजिक उत्थानतर्फ परिलक्षित ।

समुदायमा आधारित विकासका सिद्धान्तहरु :

सामुदायिक सक्रियताको सिद्धान्त, 

अधिकाधिक जनसहभागिताको सिद्धान्त,

सशक्तिकरणको सिद्धान्त,

सामाजिक आबश्यकताको सिद्धान्त,

अधिकारबादी सिद्धान्त,

समान पहुँचको सिद्धान्त ।

समुदायमा आधारित विकासको आवश्यकता :

विकास प्रक्रियाका सबै चरणहरुमा जनताको निर्णयलाई सर्वोपरि बनाउन,

विकासलाई लागतप्रभावि बनाउन, विकासमा अपनत्व बढाउन र स्रोतको सदुपयोग गर्न,

विकास निर्माणमा सुशासन कायम राख्न,

समावेशी विकासलाई ठोस गति प्रदान गर्न,

जनमुखी विकास पद्धतिलमार्फत सुशासनलाई संस्थागत गर्न,

सामाजिक इन्द्रको अवस्थामा जोखिम न्यूनिकरण गर्न

सामाजीक पुँजीको आधारशिला निर्माण गर्नुका साथै त्यसलाई सुदृढ बनाउन,

बिकासलाई समुदाय केन्द्रित बनाउन,

स्थानीय तहमा साझेदारी सँग कार्यगत सम्बन्ध स्थापना गर्न,

समुदायमा आधारित विकासका प्रमुख समस्याहरु :

सामुदायिक विकासको स्पष्ट व्यवस्था र मापदण्ड तय हुन नसक्नु ।

सामुदायिक संस्थाहरुको सक्रियता र वैधानिकतामा समस्या हुनु,

सामुदायिक विकासमा दलगत तथा अनुचित राजनीतिकीवार्थ हावी हुनु,

विवाद र अवरोध समाधान संयन्त्रको अभाव खङ्कन,

नागरिक शिक्षाको अभाव र कमजोर सामाजिक सचेतना हुनु,

समुदायमा आधारित विकासको स्पष्ट खाका नै बिकास नहुनु,

समुदायमा आधारित विकासमा सामाजिक परिचालन कमजोर हुनु आदि ।

Read More

विश्वव्यापीकरण र विकास (Globalization and Development)

 विश्वव्यापीकरण र विकास (Globalization and Development)

विश्वव्यापीकरणको अर्थ : विश्वका मुलुकहरु एकअर्कामा आवद्ध हुने प्रक्रिया, अन्तरनिर्भरता र अन्तरसम्बन्धको स्थिति नै विश्वव्यापिकरण हो । यो मुलुकले विश्व अर्थतन्त्रमा संलग्नता जनाएको अवस्था हो। कुनै एक देश वा क्षेत्रको पूँजी, प्रविधि, विचार, श्रम, बस्तु, सेवा तथा आर्थिक सम्बन्धका विषयहरु पारस्पारिक हितमा आधारित हुदै बिना कुनै अवरोध स्वतन्त्रपुर्वक विश्व बजारमा पहुँच स्थापित र विस्तार गर्ने प्रक्रिया नै विश्वव्यापीकरण हो। सबै पक्षको स्वतन्त्र प्रवाह हुन सक्ने गरी स्थापित पद्धति का आधारमा विश्वभर गरिने कारोवार नै विश्वव्यापीकरण हो । सामान्यत विश्वव्यापीकरण भन्नाले उत्पादन, पूँजी, प्रविधि, श्रम तथा संस्कृक्तिको विस्तारमा हुने आवागमन वा एकीकरणलाई बुझिन्छ। भूगोललाई गौण मान्दै विश्व एक ग्राम मा रुपान्तरण हुने प्रक्रिया र अवस्था दुवै हो। विश्वका मुलुकहरु आर्थिक, सामाजिक, साँस्कृतिक र राजनैतिक ढंगले समेत् पारस्पारिक निर्भरता रहने प्रक्रिया नै विश्वव्यापिकरण हो।

व्यापार र कारोबार, पूँजी र वित्त, प्रविधि र ज्ञान तथा प्राकृतिक मानव विशेषको विश्वव्यापी प्रवाहलाई विश्वव्यापिकरण भनिन्छ । आजको विश्वमा जहाँ सस्तो र दक्ष कामदार पाईन्छ त्यहीबाट कामदार लिने, जंहा बजार छ त्यही बस्तु तथा सेवा विकी गर्ने, जँहा पुजिको उचित उपयोग हुनसक्छ त्यही लगानी गर्ने र जंहा उत्पादन लागत कमी हुन्छ त्यही उत्पादन गर्ने गरी विश्व अर्थ व्यवस्थामा आएको संरचनात्मक परिवर्तनलाई विश्वव्यापीकरण भनिन्छ ।

विश्वव्यापीकरणका विशेषताहरु:

उदारीकरण,

स्वतन्त्र व्यापार,

विश्वसँगको आबद्धता,

सिमाविहिन विश्व,

विश्वव्यापीकरण एक आधुनिक अवधारणा हो,

बहुआयामिक अवधारणा,

ज्ञान फैलाउने काममा सहयोग ।

विश्वव्यापीकरणका मुख्य क्षेत्रहरु :

पूँजी (Money)

प्रविधि (Technology)

बस्तुहरु (Goods)

सेवाहरु (Service)

श्रमशक्ति (Human Resource)

विश्वव्यापीकरणका फाईदाहरु :

अन्तराष्ट्रिय बजारमा पहुँच,

प्रतिस्पर्धि वातावरणको सिर्जना,

गुणस्तरिय बस्तु तथा सेवाको उपलब्धता,

विश्वव्यापी व्यापार प्रवर्द्धन,

उत्पादन र उत्पादकत्वमा अभिवृद्धि,

ज्ञान, सीप, प्रविधि र क्षमताको आदानप्रदान,

सामाजिक साँस्कृतिक अनुभव हस्तान्तरण,

अन्तराष्ट्रिय आय र रोजगारिमा बढोतरी,

स्वदेशी लगानी र साधनको उपयोग,

वीदेशी लगानी आकर्षण।

विश्वव्यापीकरणका बेफाईदाहरु:

स्थानीय बजारमा घटोतरी,

प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्ने अस्तित्व हरण,

वैदेशिक दवाव तथा प्रभाव,

सामाजिक सांस्कृतिक जीवनमा प्रतिकुल प्रभाव,

आर्थिक असमानताको खतरा हुने,

साना र मध्यम स्तरका संस्थाहरु ओझेलमा पर्ने,

स्वदेशी उत्पादनलाई कम मान्यता हुने,

आतंककारी गतिविधि विस्तार हुन सक्ने

अर्थतन्त्र परनिर्भरतामुखी हुादै जानसक्ने ।

विश्वव्यापीकरणका मुख्य एजेण्डाहरु:

अर्थतन्त्रलाई एक आपसमा आबद्ध बनाउने,

आयात खुकुलो बनाउने,

भन्सार दर घटाउने,

विदेशि लगानि बढाउने,

मौद्रिक र वित्तिय सुधारहरु गर्ने,

. राष्ट्रिय अर्थतन्जलाई उदार बनाउने ।

विश्वव्यापी करण र नेपाल :

सन् १९५५ डिसेम्बर १४ देखि संयुक्त राष्ट्र संघसँगको आबद्धताबाट नै विश्व्यापीकरणको मान्यताको अवलम्बन भएको पाइन्छ ।

सन् १९८७ मा अन्तराष्ट्रिय मुद्रा कोषबाट Structural Program मार्फत व्यापार कर प्रणालीमा सुधार तथा सरकारी नियन्त्रणलाई खुकुलो पारिएको पाइन्छ ।

सन् १९८० को दशकमा विश्वमा आएको उदारीकरणको नीति लाई नेपालले प्रजातान्त्रीक शासनको सन्दर्भ सँगसँगै सन् १९९० को दशकबाट नेपालले अवलम्बन गरेको हो ।

सन् २००४ अप्रील २३ को विश्व व्यापार संगठनको सदस्यता ग्रहणबाट झन यो मान्यता व्यापक भएको देखिन्छ ।

नेपालको विकासमा विश्व्यापीकरणले सिर्जिएका समस्याहरु :

अमेरिकाले तयारी पोशाक निर्यातमा प्रदान गरेको कोटा खारेज हुदा धेरै उद्योग बन्द भएका र कामदारहरु बेरोजगार भएका, 

भन्सारदर वृद्धि गरि राजश्व बढाउने सम्भावना नरहेको,

विदेशि लगानि अपेक्षित रुपमा आउन नसकेको ।

राजनीतिक अस्थिरता,

सार्वभौमिकता र राजकीयसत्तामा असर,

परनिर्भरतामुखी अर्थतन्त्र,

दाताको शर्तं र स्वार्थ हावी,

स्थानीय व्यापारको विलोप,

अन्तराष्ट्रिय व्यापार घाटा,

सामाजिक सांस्कृतिक नकारात्मक असर आदि ।

नेपालले उक्त असरहरु समाधान गर्न चाल्नुपर्ने कदमहरु :

असल राजनीतिक संस्कृक्तिको विकास गर्ने तथा राजनीतिक स्थायित्व र स्थीर सरकार पद्धतिको विकासगर्ने । नीजि क्षेत्रको क्षमता विकासमा सहयोग गरि उनीहरुको प्रतिष्पर्धात्मक क्षमतामा सुधार गर्ने ।

सशक्त नागरिक समाजको स्थापना गर्ने ।

आन्तरिक बजारमा प्रतिस्पर्धा बढाउन संरचनात्मक सुधार गर्ने ।

उपयुक्त श्रम कानुनको निर्माण गर्ने र त्यसको कार्यान्वयनमा जोड दिने ।

देशगत र वस्तुगत व्यापार प्रवर्द्धनमा जोड दिने ।

सार्वभौमिकता र राजकीएसत्ता प्रयोगमा आउने संबोधन गर्ने ।

दवाव र असरहरुलाई अनतराष्ट्रिय कुटनितिमार्फत विप्रषणलाई उत्पादनशिल क्षेत्रमा परिचालन गर्दै स्वतन्त्र र आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रको बिकास गर्ने । 

दाताको शर्त र स्वार्थ हावी भएको लगानि र शहयोगलाई ठाडै अश्विकार गर्ने ।

स्थानीय व्यापारको गुणस्तर, प्रतिस्पर्धा र उतपादकत्व अभिवृद्धि गर्दै व्यापार क्षेत्रबाट प्रतिस्पर्धात्मक लाभ सुनिश्चित गर्ने ।

सामाजीक साँस्कृतिक जिवनमा पर्ने नकारात्मक असरलाई न्यून गर्न सचेतना अभिवृद्धि गर्ने, साँस्कृक्तिक संरक्षणका कार्यक्रमलाई सघन बनाउने ।

कर प्रशासनको समसामयिक पुनरावलोकन र सुधार गरिनुपर्ने ।

लगानी र व्यापार प्रबर्द्धनको लागि आर्थिक कुटनीतिलाई प्रभावकारी बनाउने ।

Read More

Globalization: Nepalese Prospective

1. Introduction

The state of interdependency of countries in many ways of lives like economic, social, educational, technological, capital, market is called globalization. It is actually the state of not isolating any part of the world from other parts by economically, technologically and other aspects. Globalization refers to the flow of goods and services, capital, labor, technology, religion, culture, education from one country to rest of the world crossing the political as well as geographical boarders. The situation of borderless international activities which is mainly due to revolutionary development in information technology, transportation and science and technology is the globalization. Globalized world is the the shrinkage of world into a small village due to information technology, transportation. In globalization free market system, multinational corporations, tourism,international trade, multinational and bilateral institutions and teements, foreign employment remittance, foreign studies, international investments, foreign aid information super highway world transportation development, flow of technologies, world sports, migration are the major action and effects of globalizations. In another sentence, by globalization, we mean the process of international integration arising from the world views, products, ideas, and cultures, Globalization refers to the widening, deepening and speeding up of global interconnection. It is the process of world shrinkage, of distances getting shorter, things moving closer. It pertains to the increasing ease with which somebody on one side of the world can interact, to mutual benefit, with somebody on the other side of the world.

In 2000, IMF identified four basic aspects of globalization -trade and transactions, capital and investment movements, migrations and movement of peoples and dissemination of knowledge Globalizing processes affect and are affected by business and work organization, economics, socio- cultural resources, and the natural environment. Five main empirical dimensions of globalization are economic, political, cultural, ecological, and the ideological. It is the free movement of Product, service, capital, culture, technology and human from one state to rest of the world. The state of borderless economy can be called as the globalization. Now a day, for any country, or, city or village, of family and individual it is Impossible to become isolate from rest of the world. This kind of world interconnectivity is known is the globalization. In another way the access, open- up and competition are combined features of the globalization. Mainly there are many aspects of globalization, but mainly some important aspects can be summarized as political, Administrative, Socio-cultural, Technological, Ecological and Economical but major is Economic.

2. Definition of globalization

The term globalization is derived from the word globalize, which refers to the emergence of an international network of economic systems. Economist Theodore Levittfirst coined the term globalization in an article entitled "Globalization of Markets". In view of Martin Albro and Elizabeth King globalization is all those processes by which the peoples of the world are incorporated into a single world society. In 2000, the International Monetary Fund (IMF) identified four basic aspects of globalization: trade and transactions, capital and investment movements, migration and moverment of people and the dissemination of knowledge. After the Second World War, the Breton Woods conference, an agreement by major governments Initially, the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT), led to a series of agreements to remove trade restrictions. GATT's successor was the World Trade Organization (WTO).

3. Historical development of globalization

Humans have interacted over long distances for thousands of years. The overland Silk Road that connected Asia, Africa and Europe is a good example of the transformative power of trans- local exchange that existed in the "old world. Marco polo was the first European who visited china; Vasco de Gama discovered India and Columbus discovered USA. In the 15th and 16th centuries, Europeans made important discoveries in their exploration of the oceans, including the start of transatlantic travel to the "New World" of the Americas. Early in the 19th century, the development of new forms of transportation (such as the steamship and railroads) and telecommunications that "compressed" time and space allowed for increasingly rapid rates of global interchange. In the 6.2 Changes in Monetary policy

Liberal monetary policy

More emphasis on indirect monetary instruments

Market based interest rate determination

Market based foreign exchange rate determination

6.3 Financial Sector Reform

Open up license for bank and financial institution

Current account fully convertible

Financial account partially convertible

Open for foreign bank and financial institutions (by 2010)

6.4 Public Enterprises

Privatization act, 1993

Privatization proceed up

Up to now 30 public enterprises are privatized and 36 are remaining to the state.

Reform of SOEs by structural reform, pricing decision autonomy, managerial autonomy

6.7 Trade Policy Liberalization

Free trade policy

Open general licensing (O.G.L.)

Trade diversification policy

Dismissal of import export license

One window policy for trade promotion

Aid for trade policy

New commercial policy

Dismissal of quota system

Current account fully convertible

WTO membership and follow the principles of WTO.- promoting rule based international trade, non discrimination by national treatment and most favored nations, transparency in international trade, special and differential treatment for least developed countries and effective dispute settlement mechanism.

6.8 Foreign Investment

Open up for foreign investment

Multinational companies are established

Bilateral investment protection and promotion treaties (BIPPA)

Attraction of foreign investment policies adopted towards globalization. After, Nepal got membership of WTO, SAFTA, BIMSTEC, WCO may more UN organizations and other international organizations

5. Steps towards globalization in Nepal

Thapathali treaty with Tibet in 1856

Friendly treaty with British India:-1923

Peace and friendship treaty with India:-1990

Legal trade route with India:-27

Legal trade route with china:-6

Trade policy:-2009

Trade integration strategy:-2010

Relation with International customs:- 181 nation

Import + export destination:- 127 nation

Only import-42 nation

Only export:-12 nation

Member of UN:-1956

WTO member:-2004 April 23 (147th)

1987-1990: IMF SAP implemented.

Liberation policy adopted after SAP

Privatization act and policy, 1993

Laissez faire economy

Reformulated trade, foreign aid, foreign investment and industrial policies

6. Major changes for adopting globalization

6.1 Government finance reform

Removal of non-tariff import barriers

Self-assessment taxation system

Implementation of Value Added Tax

Lowering the rate of customs duties

Tax rate lowering and base widening

Double taxation avoidance treaty

Tax laws are made compatible with international laws

Structural, procedural and organizational reform in taxation system.

Formulation of foreign aid policy

Deficit financing is maintained from foreign aid, grant and borrowing both from bilateral as well as multilateral donor agency

Internal debt management by Nepal Rastra Bank through open market operation. 

6.2 Changes in Monetary policy

Liberal monetary policy

More emphasis on indirect monetary instruments

Market based interest rate determination

Market based foreign exchange rate determination

6.3 Financial Sector Reform

Open up license for bank and financial institution

Current account fully convertible

Financial account partially convertible

Open for foreign bank and financial institutions (by 2010)

6.4 Public Enterprises

Privatization act, 1993

Privatization proceed up

Up to now 30 public enterprises are privatized and 36 are remaining to the state.

Reform of SOEs by structural reform, pricing decision autonomy, managerial autonomy

6.7 Trade Policy Liberalization

Free trade policy

Open general licensing (O.G.L.)

Trade diversification policy

Dismissal of import export license

One window policy for trade promotion

Aid for trade policy

New commercial policy

Dismissal of quota system

Current account fully convertible

WTO membership and follow the principles of WTO.- promoting rule based international trade, non discrimination by national treatment and most favored nations, transparency in international trade, special and differential treatment for least developed countries and effective dispute settlement mechanism.

6.8 Foreign Investment

Open up for foreign investment

Multinational companies are established

Bilateral investment protection and promotion treaties (BIPPA)

Attraction of foreign investment policies adopted

6.9 Tourism sector reform

Tourism is considered as the main pillar of economy

Tourist places marketing and development projects are implemented

Privatization of tourist industries Tourist attraction by economic diplomacy

Tourist year, tourist festival, tourist show are used to develop this sector.

6.10 Foreign Employment

Open up for foreign employment

Foreign employment policies are made

Foreign employment is considered as the main source of receiving foreign reserve

Labour contracts are done with many countries

For labour welfare, government established many labour contact offices in destination countries

New destination of foreign employment is coming now days.

6.11 Pricing System

Market pricing system adopted

Acts against car telling, syndicate and monopolization has been made No government intervention in pricing

Competition based market pricing system

Diminishing role of government for market operation but increasing role of government for regulation, facilitation,

Decrease in government subsidies

Administrative reform

7. Globalization in Nepal:-present scenario

Got membership of many more international organizations 

Got involved in bilateral and multilateral agreement

Privatization policy: among 70 SOEs, now only 36, other are privatized. 

Foreign aid, foreign direct investment and portfolio investment

Currency exchange rate determined by market.

Global export:- garments- USA, carpet-Germany, Grain- Bangladesh, honey - Norway etc

Global import:-Singapore, china, USA, Korea, Thailand, Vietnam, Japan India etc. (import goods:- petroleum, machinery, gold, electronic etc.)

Open sky policy

Liberal monetary policy,

Open up international bank and finance organizations

Trade diversification,

Tax and custom reform,

Foreign exchange determined by market

Tourism is the main GDP component

Nepal is the transit in trade between India and china.

Foreign studies: Europe, USA

Foreign employment:- Europe, USA, Arab, Malaysia, Korea, Japan,

Donor agency based budgeting

Internet access, telecommunication access, flight transport and land transport

8. How does globalizations affect national economy?

Due to globalization, movement of peoples from one part to another part of the world is common. This movement of people is mainly for economic activities, entertainment, meeting, sightseeing, participating sports, religious functions, study, medical treatment, diplomatic purposes and many more. Such movements are called tourism. Now Tourism is considered as one of the major components of the economy. Economic activities are increased by tourism. Globalization causes increases in tourism and tourism causes increasing in economic, social, cultural, educational aspects of the country. New destinations are found for tourist and this causes increase in tourist. Many countries of the world are largely depending upon tourism like, Thailand, Switzerland, Mauritius, Nepal etc.

By globalization, international trade is largely growing up day by day. Trade diversification, export promotion, free and comparative benefit trade becomes the main trade agendas for every country, International trade in the globalized world is only the main weapons to enhance the national development. Globalization opens the free and competitive trade. Trade becomes fruitful for economy if one can capture the opportunity for free trade and diversified trade. If export can be increased, through global trade then positive effects for economy and if not, then negative effects. Import can be minimized by improving national industrial development. So, global partners largely affect the national economy in globalized era.

Foreign investment in the form of portfolio or direct are another factors that affect the national economy, Globalized economy needs large investment and the large investment cannot be supported by national capital. So there is required a foreign investment either by portfolio or by directs. All of the governments are willing to attract foreign investment. This can be guided by the policies of the governments, infrastructures, labor relation, energy availably, and political desire towards foreign investment. If one successes to attract huge foreign investment, he will be able to enhance national economy. So, this factor largely affects the national economy and this is mainly due to the globalization.

Globalization facilitates the global foreign aid. Low income economy are largely depends upon foreign aids. Their national budgets are always in deficit and due to this, they required extra fund for infrastructures, capital accumulation and capital formation. Foreign loan and grants are two forms of aid. This aid can be received either by another country or by multinational international agencies. These kinds of aid can change the economic structure of the country.

Foreign exchange rates and quantities are now determined by international market system. Foreign exchange reserve is necessary for economic growth. If sufficient foreign exchange is not available then nation will be in crisis. This foreign exchange is hardly affected by globalized economy. Multinational companies are becoming more powerful than the governments. They can change the trend of business; affect the demand and supply of the economy. Foreign Bank and financial institutions can be established in national economy. These can directly affect national financial systems.

Globalization opens another door of the prosperity of economy through global employment, This phenomenon is the main effect of globalization. The process of movement of national labor force crossing the national political boarder is called foreign employment. Opening International labor market is one of the way of poverty reduction. This process can be affected by global labor relations, Inbor organizations, national as well as international laws. So, these are highly affected by globalization and these can affect the national economy.

One country should become the member of many international organizations. These organizations pressure national economy to make more liberal, world compatible. Sometimes these can become a political intervention. To adopt globalization relations among different countries and organizations is required. WTO, WB, IMF, UN and its specialized organizations are major international organization which promotes globalization. These organizations advocate free, competitive, worldwide, trade. According to WTO principles, international trade should be in accordance with international laws, no discriminations should be done for foreign goods and services through national treatment and most favored nations and transparency in international trade. These principles of international trade can be harmful to small, least developed economies. This may affect national economy

9. Is Nepal is a most liberalized country in south Asia?

Nepal is considered as the most liberalized economy because of the following reasons: less government subsidies

Less government role in market operation

Liberal monetary policy

Financial sector open to foreign bank and institutions by 2010

No quotas, no licensing in trade

Privatization of SOES

Least Import duties

Tax reform, VAT, Income progressive tax,

No protectionist policies

Membership to major global institutions like WTO

10. Impacts of Globalization in Nepal

10.1 Positive impacts

GDP growth rate increase

Per capita income increase

Private sector empowerment

Market structure changes

Trade diversification

Positive BOP

Surplus foreign reserves

Banking and financial institution established

Competition increased

Access to global market like USA, Germany, Norway,

Foreign investment

Foreign aid increased (loan and grants)

Foreign employment /remittance

Foreign studies/sharing of ideas

Technology transfer

Open to global services like medical, banking, entertainment, travelling

10.2 Negative impacts

Capital flight, Brain drain

Human trafficking

Cross boarder crime

Social cultural shift

Economic colonial

Decay of national industry

Environmental issues

Increased inequality

Social disintegration

Spread of new disease

Local, small & cottage industrial deterioration

Dual Economy (urban and rural economy)

10.3 Globalization: Negative or Positive?

It is the consequence of human development in the world, so it is unavoidable.

It has some negative aspects but positive aspects are much important

Negative aspect due to inefficiency of catching the opportunity 

LDCs are unable to take opportunity created by globalization as their trade is less than 1% of global trade.

11. Challenges of Nepalese Economy due to globalization?

Following are some of the challenges that are raised due to globalization:

How to attract international capital?

How to save capital flight?

How to save brain drain?

How to control cross boarder crimes

How to control money laundering?

How to sustain and develop national industries?

How to develop competitions?

How to make quality product?

How to dialogue with international organizations?

How to select the national agendas to international organizations for alliance building?

How to identify comparative benefit sector and how to develop them?

How to establish national interest among multinational companies?

How to expand global market?

How to address inequality?

How to address environmental issues?

12. Opportunities

Following are major opportunities created through globalization:

Global market access

Technology transfer

Foreign investment

Employment in foreign countries

Tourism

Foreign aid

Quality of goods and services

Comparative benefit sector development

Global issues: global solution

Alliance building

Job creation

13. What should be done to get benefit from globalization?

Nepal strictly consider trade as the main agenda

Policy integration and reformulation is required to make national economy compatible with global economy.

Anti-dumping, safeguard and countervailing act should be formulated

More emphasis towards making investment friendly environment

Enhancing capacity of regulatory body

Aid for trade mobilization

Productive use of remittance

Develop trade intelligence diplomacy

More focus on research and development

14. Conclusion

The process and effect of globalization will be more rapidly increasing day by day. Without developing comparative benefit, competitiveness, and innovation, no one can be benefited. Globalization is inevitable and irreversible; the forward march of technology makes it so, Government can no longer control the flow of information now that the cell phone and satellite television have come to the most remote village. Day-to-day economic decisions can no longer be decreed from above by corporate CEOs, much less government planning ministers, now that markets mutate with frightening speed. Finance can no longer be dominated by "white shoes" commercials banks now that anyone can be a day trader. Capital can no longer be bottled up within borders now that billions of dollars can be moved with the click of a key. And in an age when instantaneous communications let U.S. software companies outsource product development to India, participation in global markets affords the world's poorer countries more opportunities than ever before. States will still continue to respond to globalization in different ways, and how they respond will determine their economic success or failure. Where they capitalize on globalization's opportunities will depend on whether they succeed in attracting international investors. And whether countries attracts investors will depend on privatizing enterprises, balancing budgets, lowering tariffs, removing restrictions on foreign investments, and eliminating subsidies for state-owned firms.. No one can be benefited. The response to the globalization is only the route toward economic growth. So, every country must take the strategy of THINK GLOBALLY, ACT GLOBALLY

Read More

विकासमा सूचना सञ्चार प्रविधिको भूमिका ( Role of Information and Communicatin Technology in Development)

विकासमा सूचाना-सञ्चार प्रविधिः 

सूचना तथा जानकारीहरुमा पहुँच सृजना गर्दै तिनिहरुको भण्डारण प्रशारण र आवश्यकताअनुसार हेरफेर गर्न सक्ने संचारको त्यस्तो एकीकृत प्रविधि हो, जसमा दुरसञ्चारजन्य सेवा र कम्प्यूटर प्रविधि लाई एक साथ संयोजन गरिएको हुन्छ । यो IT भन्दा विस्तृत र एकिकृत रुपमा रहेको हुन्छ। यसमा Computer Hardwere, Softwere, Networking, Telephone तथा Database भण्डारणको समष्टिगत रुप पर्दछन् । अवधारणागत रुपमा सूचना संचार प्रविधि शब्दको प्रचलन सन् १९८० को दशकमा आएको हो ।

सूचना तथा संचार प्रविधिका विशेषताहरु :

शिघ्रता (Speed),

बृहत क्षमता (Storage),

स्वचालित (Automation),

सञ्चारको आधार (Communication),

बहुउपयोगी (Multiuse),

विश्वाशिलो (Credibility),

डिजिटल (Digital),

सिमा बिहिन (Broaderless) 

विकासमा सूचना तथा संचार प्रविधिको भूमिका :

विकासलाई विश्वव्यापी बनाउने,

नागरिक शिक्षा र विकास सचेतना निर्माणमा सहयोग,

विकास सेवालाई शिघ्र र वैज्ञानिक बनाउने,

मितव्ययी र कार्यदक्षताको विकास गर्ने,

सार्वजनिक सेवा प्रवाहलाई छरितो र गुणस्तरिय बनाउने,

विधुतिय शासानलाई संस्थागत गर्ने,

सुशासन प्रवर्द्धन गर्ने,

मानव अधिकारको संरक्षण गर्ने,

समग्र कामको लागत न्यूनिकरण गर्ने,

व्यक्तिको ज्ञानलाई फराकिलो र अधावधिक बनाउने,

शासनलाई विधुतिय शासन र सुशासनमा रुपान्तरण गर्ने,

ग्रामिण विकासमा सहयोग पु-याई देशको सन्तुलित विकासमा टेवा पुयाउने,

शिक्षा तथा पर्यटन क्षेत्रको विकास गर्न,

नेपालको सन्दर्भमा विकासमा सूचना प्रविधिको महत्व :

सुशासन तथा प्रजातान्त्रिक मूल्य मान्यताको विकास गर्न,

ग्रामीण क्षेत्रको विकास गर्न,

उपभोक्ताको छनौटका अवसर प्रदान गर्न,

गुणस्तरिए वस्तु तथा सेवाको उपलब्धता,

वैदेशिक रोजगारिमा जान र विप्रेषणको व्यवस्थापन गर्न,

विश्वव्यापीकरणलाई पर्ने प्रभावलाई सम्बोधन गर्न,

सन्तुलित, समावेसी र दीगो विकास गर्न,

प्रविधिको विकास र विस्तार गरी मुलुकलाई E-Governance तर्फ डोऱ्याउन आदि ।

विकासमा सूचना प्रविधिको आवश्यकता/औचित्य :

विद्युतिय शासनको विकास र अवलम्बन गर्न,

लोकतान्त्रिक पद्धति अनुरुप खुला सरकारको स्थापना गर्न,

पारदर्शि र उत्तरदायी कार्यशैलीको विकास गर्न,

सनतुलित र दीगो विकासमा सघाउ पुर्याउन,

बिकासमा नयाँ प्रविधिर उपायहरुको जानकारी प्राप्त गर्न,

दुर्गमका जनता र सरकारबीच नेटवर्किडबाट सम्बन्ध कायम गर्न,

नागरिक शिक्षा र विकास सचेतनामा अभिवृद्धि गर्न,

विकास प्रक्रियामा आधुनिकता सहित सुशासनलाई संस्थागत गर्न ।

सूचना प्रविधिले सँधै फाईदा मात्र नगरेर कहिलेकाही नकारात्मक असर पनि पारिरहेको हुन्छ ।

गोपनियता भंग हुन सक्छ जसले गर्दा शान्ती सुरक्षा लगायतका विशयमा गम्भिर असर पर्नसक्छ ।

सूचनाको आधिकारिकताको प्रश्न उठ्न सक्छ,

सामाजिक अपराधहरु बढ्न सक्छन्,

सिर्जनशिलता र अन्वेषणमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ,

खुलापनले सामाजिक सहिष्णुता र सौहार्दता कम गर्न सक्छ,

पारिवारिक विखलता आउन सक्छ,

महंगो र जटिल प्रविधिहरु सबैले प्रयोग गर्न सक्तैनन् ।

नेपालको विकासमा सूचना संचार प्रविधिको भुमिकामा देखिएका समस्याहरु :

सबै पक्षमा सूचना संचार प्रविधिको उपयोग गर्न पूर्वाधारको अभाव हुनु, 

सूचना संचारमा नागरिकको सरल र सहज पंहुच कायम हुन नसकेको,

सूचना र सञ्चार उपयोगको संस्कृक्तिको अभाव हुनु,

पर्याप्त स्रोत र साधनको कमी हुनु,

दक्ष तथा प्रविधिमैत्री जनशक्तिको अभाव हुनु,

नागरिक शिक्षा कमजोर हुनु,

सूचना र संचारलाई गोप्यता र सुरक्षामा मजबुत बनाउन नसकिनु,

विकासको हरेक क्षेत्रमा सूचना र संचारलाई आवद्ध गर्न नसकिनु, 

ग्रामिण भेगमा पहँचका लागि भौगोलिक विकटता समेतबाट अबरोध हुनु,

कार्यालयहरु सूचना र सञ्चारको प्रयोग विश्वको संकट च्यापनि,

विधुतिय शासन संस्थागत हुन नसक्नु आदि।

देखिएका समस्या समाधानका उपायहरु :

सबै क्षेत्रमा सूचना संचार प्रविधिको उपयोग गर्न सकिने गरी पूर्वाधार पर्याप्त विकास गर्ने,

सूचना संचारमा नागरिको सरल र सहच पँहुच कायम गर्ने,

सूचना र संचार उपयोगको संस्कृतिलाई बढवा दिने,

पर्याप्त स्रोत र साधनको उपलब्धता सुनिश्चित गर्ने,

दक्ष तथा प्रविधिमैत्री जनशक्तिको विकास गर्न तालिम र प्रशिक्षणको व्यवस्था मिलाउने,

नागरिक शिक्षालाई सबल र सुदृढ गर्ने,

सूचना संचारलाई गोप्यता र सुरक्षाका दृष्टिले मजबुत बनाउने,

विकासको हरेक क्षेत्रमा सूचना र संचारमा आवद्धगराउने,

सरकारी उच्च प्राथमिकता सहित विधुतिय शासनमा संस्थागत गर्ने ।

नेपालमा सूचना संचार प्रविधिको सम्बन्धमा भएका व्यवस्थाहरु :

संवैधानिक व्यवस्था :

नेपालको संविधानको धारा १९ मा सञ्चारको हक, धारा २७ मा सूचनाको हकको र धारा ४६ मार्फत उक्त हकहरुलाई उपचारबाट संरक्षण गरिएको छ ।

 कानुनी व्यवस्थाहरु :

सूचनाको हक सम्बन्धी ऐन, २०६४ र नियमावली २०६५ को व्यवस्था,

सुशासन ऐन २०६४ र नियमावली २०६५

दूरसञ्चार ऐन २०५३ र नियमावली २०५४

 विधुतिय कारोबार ऐन २०६३ र नियमावली २०६४

नीतिगत व्यवस्थाहरु:

सूचना तथा संचार पैविधि नीति, २०७२,

आम संचार नीति, २०७३

विज्ञान रहित नीति, २०७३

सूचना तथा संचार क्षेत्रको दीर्घकालिन नीति, २०१९

दूरसञ्चार सेवाको रेडियो फ्रिक्वेन्सी सम्बन्धी नीति २०६९ आवधिक योजना मार्फत लिएका नीतिहरु ।

संस्थागत व्यवस्थाहरु :

सूचना तथा संचार मन्त्रालय,

विज्ञान प्रविधि मन्त्रालय,

राष्ट्रिय सूचना आयोग

सूचना विभाग,

राष्ट्रिय सूचना प्रविधि केन्द्र,

मन्त्रालयहरुमा राखिएका सूचना प्रविधि महाशाखाहरु ।

५. कार्यगत व्यवस्थाहरु :

प्रवक्ता र शहप्रवक्ताको व्यवस्था,

सूचना अधिकारीको व्यवस्था,

हरेक नागरिकको छुट्टै वेभ साइटको व्यवस्था,

डिजिटल नागरिक वडापत्रको व्यवस्था ।

सार्वजनिक प्रशासनलाई प्रभावकारी बनाउन सूचना प्रविधिको महत्व

1. Increase efficiency and effectiveness of government works.

2. Smoother and faster delivery of govt works like distributing ID Cards, Citizenship certificates, Issuing clearances to documents (land, Tax,)

3. Direct accessibility for the citizens

4. Pro-active participation of Govt representatives, Bureaucrats and citizens

5. Bolster ties and act as bridge between Govt reps and citizens

6. Stop Rampant Corruption

7. NO Favoritism and Nepotism

8. Accountability Enhancement 8

9. Increase Transparency

10. No Need to involve third parties by paying more money than required upfront, move up one's files, bribery, etc.

11. To make govt officials respectful, responsible and dutiful

12. No Geo-political restrictions, limitations, service can be provided everywhere and anytime.

13. Capability enhancement for public personnel.

14. Trust building environment

15. Communication between citizens

Read More