सार्वजनिक खरिदको परिचय र सार्वजनिक खरिद ऐन, ०६३ का मुख्य–मुख्य प्रावधान

सार्वजनिक खरिदको परिचय र सार्वजनिक खरिद ऐन, ०६३ का  मुख्य–मुख्य प्रावधान

सार्वजनिक खरिदको परिचय

• सार्वजनिक निकायले सार्वजनिक प्रयोजनका लागि वस्तु र सेवा खरिद वा प्राप्त गर्ने कार्यलाई सार्वजनिक खरिद भनिन्छ । सार्वजनिक खरिद ऐन, ०६३ को दफा २ मा खरिद भन्नाले कुनै मालसामान, परामर्श सेवा वा अन्य सेवा प्राप्त गर्ने वा कुनै निर्माण कार्य गर्ने वा गराउने कार्य सम्झनुपर्छ भन्ने परिभाषा उल्लेख गरिएको छ ।
• सार्वजनिक खरिदअन्तर्गत सरकारले बजेटमार्फत विनियोजन गरेको रकमको सीमा र प्रचलित कानुनबमोजिमका प्रक्रिया पूरा गरी सार्वजनिक निकायले सीधै वा अरू कोहीमार्फत सार्वजनिक कार्यका लागि आवश्यक मालसामान, यन्त्र, उपकरण, सेवा, परामर्श, सार्वजनिक पूर्वाधार संरचनाको निर्माण तथा विकास गर्नेलगायत कार्य भन्ने बुझिन्छ ।
• सार्वजनिक खरिद कार्यमा गुरुयोजना बनाउने, वार्षिक खरिद तथा खर्च योजना बनाउने, विवरण वा स्पेसिफिकेसन तय गर्ने, बोलपत्र वा दरभाउपत्र आह्वान गर्ने, प्रस्ताव मूल्यांकन गर्ने, छनोटको सूचना दिने, सम्झौता गर्ने र कार्यान्वयन गर्नेजस्ता क्रियाकलाप समावेश हुन्छन् ।    

सार्वजनिक खरिद ऐन, ०६३ का मुख्य–मुख्य प्रावधान :

• खरिद प्रक्रियामा प्रतिस्पर्धा, स्वच्छता, इमानदारिता, जवाफदेहिता र विश्वसनीयता आदि प्रवद्र्धन गरी मितव्ययी तथा विवेकपूर्ण ढंगबाट सार्वजनिक खर्चको अधिकतम प्रतिफल हासिल गर्न सार्वजनिक खरिदमा अवलम्बन गरिने सिद्धान्त र तिनका प्रक्रियागत कुरा समावेश, सार्वजनिक निकायबाट भएको खरिद कार्यको पुनरावलोकन प्रथम चरणमा सार्वजनिक निकाय स्वयंले गर्ने र उक्त निर्णयउपर चित्त नबुझेमा पुनरावलोकनका लागि अधिकार सम्पन्न सार्वजनिक खरिद पुनरावलोकन समितिको व्यवस्था,

• सार्वजनिक निकायको परिभाषालाई विस्तृत रूपमा लिई सबै सरकारी, अर्ध–सरकारी र सरकारी कोषको प्रयोग गरी हुने खरिद गर्ने सबै निकायलाई सार्वजनिक निकायका रूपमा परिभाषित गरेको,

• सार्वजनिक निकायले मालसामान, निर्माण कार्य र परामर्श सेवा खरिद गर्दा यो ऐनले गरेको कार्यविधि पूरा गर्नुपर्ने र यसको प्रतिकूल हुने गरी गरिएका खरिद अमान्य हुने,

• ऐनको दफा ७४ मा नेपाल सरकारले नियमावली बनाउने र सार्वजनिक निकायले पनि आ–आफ्नो ऐन–नियम वा गठन आदेशको अधीनमा रही ऐनको मूलभूत विषयमा फरक नपर्ने गरी आवश्यक नियम बनाउन सक्ने,

• योजना बनाएर मात्र खरिद कार्य गर्नुपर्ने, खरिद सम्बन्धमा सार्वजनिक निकायको प्रमुखलाई स्पष्ट जिम्मेवारी दिई खरिद कार्यलाई अगाडि बढाउन खरिद एकाइ, खरिद शाखा वा खरिद महाशाखा बनाउनुपर्ने,

• खरिद योजनामा खरिद विधि छनोट गर्ने, लागत अनुमान टुक्रा गर्न नपाइने, आवश्यकताअनुसार बोलपत्रदाता वा प्रस्तावदाताको योग्यता निर्धारण गर्न सकिने, सामान्यतया सबै सार्वजनिक खरिद बोलपत्रको माध्यमबाट हुने,

• बोलपत्र आह्वान गर्नुपूर्व योग्यता निर्धारण गर्नुपर्ने र बोलपत्रसम्बन्धी कागजात तयार पारेपछि मात्र खुला रूपमा बोलपत्र गर्नुपर्ने, बोलपत्रदाताले आफूले पेस गरेको बोलपत्रमा फिर्ता वा संशोधन गर्न सक्ने, विद्युतीय माध्यमबाट पेस गरिनेबाहेक कुनै बोलपत्रदाताले आफूले पेस गरेको बोलपत्र फिर्ता लिन वा संशोधन गर्न चाहेमा बोलपत्र दाखिला गर्ने अन्तिम समयको २४ घन्टाअगावै निवेदन दिनुपर्ने, 

• योग्यता किटान गरिएकाबाहेक दुई करोडसम्मको लागत अनुमानमा पूर्वयोग्यता नचाहिने र एउटा मात्र बोलपत्र प्रभावग्राही भएको अवस्थामा पनि बोलपत्र स्वीकृत गर्नुपर्ने, 

• प्रस्ताव स्वीकृतिका सम्बन्धमा जानकारी दिन आशयपत्रको सूचना प्रकाशित गर्नुपर्ने, खरिद कारबाही प्रक्रिया चित्त नबुझेमा सम्बन्धित सार्वजनिक निकायको प्रमुख र खरिद पुनरावलोकन समितिमा पुनरावेदन गर्न कम्तीमा सात दिनको समय दिनुपर्ने,

• खरिद सम्झौता पुनरावलोकनका लागि तीन सदस्यीय पुनरावलोकन समिति रहने, समितिमा पुनरावलोकन निवेदन दर्ता गर्नुपर्दा धरौटी राख्नुपर्ने,

• मालसामान, निर्माण कार्य, रासन, अन्य सेवा र परामर्श सेवा खरिदका लागि छुट्टाछुट्टै कार्यविधि र प्रक्रिया तोकेको,

• सिलबन्दी दरभाउपत्र, सोझै खरिद, उपभोक्ता समिति वा लाभग्राहीबाट गर्न सकिने खरिद, गैरसरकारी संस्थाहरूबाट गरिने खरिद, अमानतमा हुने खरिदसम्बन्धी व्यवस्था गरेको,

• एकमुष्ट दर विधि (Lump-sum Method), उत्पादक वा अधिकृत विक्रेताद्वारा निर्धारित दरमा खरिद गर्ने विधि (Catalogue Shopping), समिति बोलपत्रदाताले भाग लिने खरिद विधि(Limited Tendering)  र नयाँ लिने पुरानो दिने खरिद विधि (Buy Back Method) मध्ये कुनै एकबाट खरिद गर्न सकिने,

• सबै प्रकारको खरिदमा जुनसुकै विधि प्रयोग भएको भए पनि खरिद कार्य भएपछि र हुँदाका बखत खरिद काम–कारबाहीसम्बन्धी सूचना अनिवार्य रूपमा वेबसाइट र सूचना बोर्डमा राख्नुपर्ने, विद्युतीय खरिद प्रणालीलाई वैधता प्रदान गरेको, सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालयको व्यवस्था,

• मौजुदा सूची तयार पार्नुपर्ने, पूर्वयोग्यता निर्धारण गर्नुपर्ने, सेवाका सर्तहरू लागू हुने, खरिद कार्यमा संलग्न पदाधिकारी र प्रस्तावकर्ताको आचरणलगायत प्रावधान आदि । 

निष्कर्ष

सार्वजनिक खरिद ऐन, ०६३ ले सार्वजनिक खरिद प्रक्रियालाई पारदर्शी, खरिदकर्तालाई जवाफदेही बनाउन, खरिद कार्यमा मितव्ययिता, प्रभावकारिता, औचित्यता कायम राख्न, सम्भावित अनियमितता र हिनामिना न्यूनीकरण गर्न, खरिद कार्यलाई विशिष्टीकरण गर्न र खरिद कार्यको अनुगमन गरी पृष्ठपोषण लिनका लागि आवश्यक नियम, सर्त, कार्यविधि, संगठन, अधिकार र दायित्वको प्रबन्ध गरेको छ ।

 

Read More

अवैध मुद्रा निर्मलीकरण र नेपालले यस सम्बन्धमा गरेका व्यवस्था

अवैध मुद्रा निर्मलीकरण र नेपालले यस सम्बन्धमा गरेका व्यवस्था 

• गैरकानुनी सम्पत्तिको शुद्धीकरण प्रयास
• अवैध सम्पत्तिलाई वैध गराउने गैरकानुनी अपराध नै अवैध मुद्रा निर्मलीकरण हो । यसलाई सम्पत्ति शुद्धीकरण तथा मुद्रा निर्मलीकरणजस्ता नामले बुझिन्छ । यो मुद्राको अवैध स्रोतलाई लुकाउने, छिपाउने वा आधिकारिक स्रोतका रूपमा परिणत गर्ने संगठित अपराधको स्वरूप हो ।
• राजस्व छली, संगठित अपराध, आतंकवादी क्रियाकलापमा लगानी, हातहतियार, खरखजाना, अवैध विदेशी विनियम, लागूऔषध व्यापार, प्राचीन स्मारक बेचबिखनजस्ता कार्य गरी आर्जित सम्पत्तिलाई वैध बनाउने प्रयास मुद्रा निर्मलीकरण हो । प्रचलित कानुनविपरीतको कसुर गरी सम्पत्ति लुकाउने, छिपाउने, लगानी गर्ने वा हस्तान्तरण गर्ने कार्यलाई नेपालमा अवैध मुद्रा निर्मलीकरण मानिन्छ ।
• सम्पत्ति शुद्धीकरणमा विभिन्न जटिल तथा बहुचक्रीय प्रक्रियामार्फत राज्य संयन्त्रको दुरुपयोग गरेको पाइन्छ । निश्चित क्षेत्र, वर्ग वा देशमा मात्र सीमित नरहने यस्ता अपराधले राज्यको समग्र कानुनी वित्तीय र सुरक्षा प्रणालीलाई नै कमजोर बनाएको हुन्छ । यसबाट अपराधीलाई नै थप शक्तिशाली बन्न मद्दत पुग्छ ।

अवैध मुद्रा निर्मलीकरणका सम्बन्धमा 

• नेपालले गरेका व्यवस्था

• संवैधानिक व्यवस्था

• प्रस्तावनामा कानुनी राज्यको अवधारणा उल्लेख भएको,

• दिगो शान्ति, सुशासन, विकास र समृद्धिको 

• आकांक्षा रहेको,

• राज्यको नीतिमा राष्ट्रिय एकता र राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी नीतिको व्यवस्था भएको,

• न्याय र दण्ड व्यवस्थासम्बन्धी नीतिको व्यवस्था रहेको,

• संसद्मा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध सम्बन्धी नीति रहेको,

कानुनी व्यवस्था

• सम्पत्ति शुद्धीकरण ऐन ०६४ र नियमावली ०६६ जारी,

• सरकारी मुद्रासम्बन्धी ऐन ०४९ र नियमावली 

• ०५५ रहेको,

• सहकारी ऐन ०७४ तथा नियमावली ०७५ जारी,

• सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारणसम्बन्धी सहकारी संस्थालाई निर्देशन ०७४,

• सम्पत्ति शुद्धीकरण रणनीति तथा कार्ययोजना ०६८ जारी ।

संस्थागत व्यवस्था

• सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभाग,

• अर्थसचिवको संयोजकत्वमा एन्टी मनी लाउन्डरिङ समन्वय समिति,

• डेपुटी गभर्नरको संयोजकत्वमा कार्यान्वयन समिति,

• नेपाल राष्ट्रबैंकमा वित्तीय जानकारी एकाई,

• सहकारी विभागमा सम्पत्ति शुद्धीकरण एकाई गठन,

• प्राविधिक उपसमिति गठन आदि,

यसरी सम्पत्ति शुद्धीकरण वा अवैध मुद्रा निर्मलीकरण कार्यले मुलुकको वित्तीय प्रणालीको स्वरूप, अस्तित्व तथा विकासमा नकारात्मक असर पु¥याउँछ । यसको प्रभावकारी नियन्त्रणमार्फत मुलुकमा स्थिरता, स्थायित्व र समुन्नति कायम गर्नु आजको आवश्यकता हो । यो राष्ट्रिय मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय चासो र महत्वको विषयसमेत हो ।

Read More

दिगो विकासका लागि आवश्यक पूर्वसर्त

 दिगो विकास

‘आफैँमा धानिने विकास दिगो विकास’

भविष्यका पिँढीको आवश्यकतासँग सम्झौता नगरी वर्तमान पिँढीका आवश्यकताको सम्बोधन गर्ने कार्य नै दिगो विकास हो । यो वातावरणीय मात्र नभई राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक, नैतिक, मानवीय तथा सांस्कृतिकजस्ता पक्षसमेतको भविष्यमुखी र वैज्ञानिक विकास हो । दिगो विकासको पहिलो प्रयोग सन् १९७१ को हेलसिन्की सम्मेलनबाट भएको थियो । नेपालमा आठौँ योजनाबाट दिगो विकासको मान्यतालाई अघि सारिएको हो । हाल संयुक्त राष्ट्रसंघको अगुवाइमा सन् २०१६ बाट सन् २०३० सम्म पूरा गर्ने गरी दिगो विकासका १७ लक्ष्य कार्यान्वयनमा रहेका छन् । 

 

दिगो विकासका लागि आवश्यक पूर्वसर्त

• उच्च, फराकिलो र समावेशी आर्थिक वृद्धि र विकास,

• दिगो विकासप्रतिको उच्च राजनीतिक प्रतिबद्धता,

• मौलिक हकका रूपमा वातावरणीय हकको कार्यान्वयन,

• प्राकृतिक स्रोत–साधनको दिगो र कुशल व्यवस्थापन वातावरण संरक्षणका नीति तथा कार्यक्रम र कानुन,

• लैंगिक उत्तरदायी बजेट र कार्यक्रमको विकास,

• भविष्यदर्शी विकासमा जोड,

• वातावरणमैत्री विकासको पूर्वाधारको विकास,

• अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबद्धताको अक्षरशः कार्यान्वयन,

• लक्ष्यहरूको प्राथमिकीकरण र आन्तरिकीकरण,

• स्रोतको ग्यारेन्टी र व्यापक प्रचार–प्रसार,

• एपयुक्त विकासका प्रतिमानहरूको चयन,

• मानव र प्रकृतिबीचको अन्तरसम्बन्ध ।

यसरी दिगो विकास वातावरणमैत्री र धान्न सकिने विकासको विश्वव्यापी मान्यता भएकाले यसमा राष्ट्रिय, अन्तर्राष्ट्रिय प्रयासलाई अझ बढी सबल बनाउनु आवश्यक छ । यसका लागि नागरिक खबरदारी, प्रशासनिक सक्रियता र सरकारको प्रतिबद्धता आवश्यक हुन्छ । यसो भएमा नागरिकलाई खुसी, सुखी र समुन्नत बनाउन सकिन्छ ।

Read More

पैठारी सम्बन्धी प्रक्रिया

पैठारी सम्बन्धी प्रक्रिया

व्यापारिक रुपले मालवस्तु पैठारी गर्न चाहनेहरुले र्सवप्रथम प्राइभेट एवं साझेदारी र्फमहरु भए वाणिज्य विभागमा, कम्पनीहरुले कम्पनी रजिष्ट्ररको कार्यालयमा र उद्योगहरुले उद्योग विभागमा आफ्नो र्फम, कम्पनी वा उद्योग दर्ता गर्नुपर्दछ तत्पश्चात आन्तरिक राजस्व विभाग वा कार्यालयवाट आयकर र मू.अ.कर दर्ता गरेको स्थायी लेखा नम्वर (PAN) प्रमाण पत्र लिएपछि प्रतीतपत्र, ड्राफ्ट वा टी.टी. का माध्यमबाट आफूले पैठारी गर्ने मालवस्तु विदेशबाट पैठारी गर्न सकिन्छ । त्यसरी पैठारी गरेको मालवस्तु नेपालको कुनै भन्सार कार्यालयमा आएपछि पैठारीकर्ता आफै वा निजले नियुक्त गरेको भन्सार एजेण्टले भन्सार कार्यालयमा तोकिएका कागजातहरु संलग्न गरी प्रज्ञापनपत्र भरेर पेश गरेपछि सम्बन्धित भन्सार कार्यालयले आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी लाग्ने महसुल असुल गरी जाँचपास गरिदिनेछ।

 

तेस्रो मुलुकबाट मालवस्तु पैठारी गर्दा

मालवस्तुहरु तेस्रो मुलुकवाट पैठारी गर्दा मालवस्तु भन्सार कार्यालयमा आइपुगेपछि प्रज्ञापनपत्र भरी सोको साथमा निम्न बमोजिम कागजात संलग्न गरी पैठारीकर्ता वा निजले नियुक्त गरेको भन्सार एजेन्टले भन्सार कार्यालयमा पेश गरेपछि भन्सार कार्यालयले आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी लाग्ने महसुल असुल गरी सामान जाँचपास गरिदिनेछ ।
तेस्रो मुलुकबाट मालवस्तु पैठारी गर्दा निम्न बमोजिमका कागजातहरु प्रज्ञापनपत्रका साथ पेश गर्नुपर्दछ

• भुक्तानी प्रक्रियासम्बन्धी बैङ्कङि कागजात

• बीजक (Invoice)

• प्याकिङ्ग लिष्ट

• बिल अफ लेडिङ्ग वा एयरवे बिल

• उत्पत्तिको प्रमाणपत्र

• विदेशी विनिमय नियन्त्रण -वि.वि.नि.) फाराम

• भारतमा ट्रान्जिट भई पैठारी गरिने मालवस्तुको हकमा भन्सार पारवहनसम्बन्धी कागजात

• हवाई मार्गबाट पैठारी हुनेमा सम्वन्धित एयरलाइन्सको डेलिभरी अर्डर

• भन्सार कार्यालयमा कुनै र्टर्मिनल सञ्चालक भएकोमा त्यस्तो र्टर्मिनल सञ्चालकले जारी

• गरेको डेलिभरी अर्डर

• प्रचलित कानूनबमोजिम सम्बन्धित निकायको कुनै सिफारिस, इजाजत वा प्रमाणपत्र चाहिनेमा

• तत्सम्बन्धी कागजात ।

  

भारतबाट -डी. आर. पी. अर्न्तर्गत) पैठारी गर्दा

डि. आर. पी. को अर्थ ड्युटी रिफन्डेबल प्रोसिजर हो । भारतबाट यस प्रक्रिया अर्न्तर्गत मालवस्तु पैठारी गर्दा त्यस्तो मालवस्तुमा भारतमा लागेको अन्तःशुल्क बापतको रकम लाग्ने भन्सार महसुलमा कट्टी गरिन्छ र त्यस्तो रकम भारत सरकारले एकमुष्ठ नेपाल सरकारलाई फिर्ता दिन्छ । भारतवाट डी.आर.पी. अर्न्तर्गत मालवस्तु पैठारी गर्दा भारतमा तिरिएको अन्तःशुल्क -विशेष अन्तःशुल्क, अन्तःशुल्क र ऋभलखबत समेत) भन्सार कार्यालयमा नियमानुसार तिर्नुपर्ने महसुलमा कट्टा गरिने भएकोले अन्य प्रकारले पैठारी गरिने मालवस्तुमा भन्दा यस अर्न्तर्गत हुने पैठारीमा कम महसुल लाग्दछ ।

मालवस्तुहरु डि. आर. पी. प्रक्रिया अर्न्तर्गत पैठारी गर्दा मालवस्तु भन्सार कार्यालयमा आइपुगेपछि प्रज्ञापनपत्र भरी सोको साथमा तोकिएका कागजातहरु संलग्न गरी पैठारीकर्ता वा निजले नियुक्त गरेको भन्सार एजेन्टले भन्सार कार्यालयमा पेश गरेपछि भन्सार कार्यालयले आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी लाग्ने महसुल असुल गरी सामान जाँचपास गरिदिनेछ ।

डी. आर. पी. अर्न्तर्गत मालवस्तु पैठारी गर्दा प्रज्ञापनपत्रका साथमा निम्न कागजातहरु पेश गर्नुपर्दछ

• बीजक (Invoice)

• प्याकिङ्ग लिष्ट

• प्रचलित कानूनबमोजिम सम्बन्धित निकायको कुनै सिफारिस, इजाजत वा प्रमाणपत्र चाहिनेमा तत्सम्बन्धी कागजात

• नेपाल Invoice -डी.आर.पी.फाराम)

सबै भन्सार कार्यालयहरुवाट डी. आर. पी. अर्न्तर्गत भारतवाट मालवस्तु पैठारी गर्न पाईदैन । त्यसका लागि नेपाल-भारत वीच भएको सन्धीमा २४ वटा भन्सार कार्यालयहरु (Agreed Route) तोकिएका छन् । डी. आर. पी. अर्न्तर्गत भारतवाट मालवस्तु पैठारी गर्नु परेमा ती २४ वटा भन्सार कार्यालयहरु मध्ये कुनै एउटा कार्यालयबाट पैठारी गर्नुपर्दछ ।

  

भारतबाट -इनवण्ड अर्न्तर्गत) पैठारी गर्दा

परिवर्त्य विदेशी मुद्रा भुक्तानी दिने गरी बैङ्कङि माध्यमद्वारा भारतवाट मालवस्तु पैठारी गर्ने प्रक्रियालाई इनबण्ड भनिन्छ । परिवर्त्य विदेशी मुद्रामा भारतवाट मालवस्तु पैठारी गर्दा भारतमा कुनै कर शुल्क नलाग्ने हुंदा त्यस्तो सामान नेपालमा नआई भारतमै विचलन नहोस् भन्नाका लागि भारतमा तिर्नुपर्ने कर शुल्कको निर्यातकर्तावाट कवुलियत BOND गराएर मात्र निर्यात गर्न दिइन्छ र उक्त मालसामान नेपाल प्रवेश भएको कुरा उक्त नेपाल इन्भ्वाइसमा प्रमाणित भई गएपछि मात्र त्यस्तो द्ययलम -कवुलियत) फुकुवा हुन्छ । परिवर्त्य विदेशी मुद्रामा प्रतीतपत्र खोली पैठारी गरिने भएकोले सम्वन्धित वैङ्कवाट वि.वि.नि. फाराम ४ जारी भएपछि मात्र मालसामान भन्सार कार्यालयवाट छुटाउन सकिन्छ ।

मालवस्तुहरु इनबण्ड प्रक्रिया अर्न्तर्गत पैठारी गर्दा मालवस्तु भन्सार कार्यालयमा आइपुगेपछि प्रज्ञापनपत्र भरी सोको साथमा निम्न बमोजिम कागजात संलग्न गरी पैठारीकर्ता वा निजले नियुक्त गरेको भन्सार एजेन्टले भन्सार कार्यालयमा पेश गरेपछि भन्सार कार्यालयले आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी लाग्ने महसुल असुल गरी सामान जाँचपास गरिदिनेछ ।

इनबन्ड अर्न्तर्गत मालवस्तु पैठारी गर्दा प्रज्ञापनपत्र का साथमा निम्न कागजातहरु पेश गर्नुपर्दछ

• बीजक (Invoice)

• प्याकिङ्ग लिष्ट

• प्रचलित कानूनबमोजिम सम्बन्धित निकायको कुनै सिफारिस, इजाजत वा प्रमाणपत्र चाहिनेमा तत्सम्बन्धी कागजात

• नेपाल Invoice (इनवण्ड फाराम)

• बि.वि.नि. फाराम

• भुक्तानी प्रक्रियासम्बन्धी बैङ्कङि कागजात र सोमा उल्लेख भएबमोजिमका कागजातहरु

इनवण्ड अर्न्तर्गत भारतबाट सबै प्रकारका मालवस्तु पैठारी गर्न पाइदैन । नेपाल राष्ट्र बैकले प्रत्येक वर्षमौद्रिक नीति प्रकाशन गर्दा यस प्रकारका वस्तुहरुको सूची प्रकाशित गर्ने गर्दछ । आ.व. २०६४।६५ का लागि नेपाल राष्ट्र बैकले १२४ प्रकारका मालवस्तुहरु यस प्रक्रिया अर्न्तर्गत पैठारी गर्न पाउने गरी तोकेको छ ।

नेपाल राष्ट्र वैङ्कले भारतवाट परिवर्त्य विदेशी मुद्रा भुक्तानी हुने गरी पैठारी गर्न पाइने गरी देहायका मालवस्तुहरु तोकेको छ

  

भारतबाट -लोकल खरिद अर्न्तर्गत ) पैठारी गर्दा

भारतबाट सामान्य तरिकाले हुने पैठारीलाई लोकल पैठारी भन्ने गरिन्छ । डी.आर.पी र इनबन्ड अर्न्तर्गत हुने पैठारीबाहेक भारतबाट हुने सबै प्रकारको पैठारी लोकल पैठारी हो । मालवस्तुहरु इनबण्ड प्रक्रिया अर्न्तर्गत पैठारी गर्दा मालवस्तु भन्सार कार्यालयमा आइपुगेपछि प्रज्ञापनपत्र भरी सोको साथमा निम्न बमोजिम कागजात संलग्न गरी पैठारीकर्ता वा निजले नियुक्त गरेको भन्सार एजेन्टले भन्सार कार्यालयमा पेश गरेपछि भन्सार कार्यालयले आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी लाग्ने महसुल असुल गरी सामान जाँचपास गरिदिनेछ ।

मालवस्तुहरु भारतवाट लोकल अर्न्तर्गत पैठारी गर्दा प्रज्ञापनपत्र का साथमा निम्न कागजातहरु पेश गर्नुपर्दछ

• बीजक (Invoice)

• प्याकिङ्ग लिष्ट

• प्रचलित कानूनबमोजिम सम्बन्धित निकायको कुनै सिफारिस, इजाजत वा प्रमाणपत्र चाहिनेमा तत्सम्बन्धी कागजात  

  

गलत घोषण गर्दा हुने सजाय

भन्सार कार्यालयमा प्रज्ञापनपत्र भरी पेश गर्दा गलत घोषणा गरेमा भन्सार ऐन, २०६४ को दफा ५७ बमोजिम निम्नानुसारको सजाय हुनेछः

• कुनै निकासीकर्ता, पैठारीकर्ता वा भन्सार एजेन्टले मालवस्तुको नाम, प्रकृति, भौतिक विशेषता, चारित्रिक गुण, नाप, आकार तथा गुणस्तर सही भए पनि परिमाण घटी गरी घोषणा गरेमा भन्सार अधिकृतले त्यस्तो मालवस्तुको धनीलाई त्यसरी परिमाण घटी घोषणा गरिएजति मालवस्तुको मूल्यको शतप्रतिशत जरिवाना र लाग्ने महसुल लिई त्यस्तो मालवस्तु जाँचपास गर्न सक्नेछ ।

• कुनै निकासीकर्ता, पैठारीकर्ता वा भन्सार एजेन्टले मालवस्तुको नाम, प्रकृति, भौतिक विशेषता, चारित्रिक गुण, नाप, आकार र गुणस्तर एवं परिमाण सही भएपनि उत्पत्तिको मुलुक फरक पारी घोषणा गरेमा भन्सार अधिकृतले त्यस्तो मालवस्तुको धनीलाई त्यस्तो मालवस्तुमा लाग्ने महसुल बराबरको रकम जरिवाना र लाग्ने महसुल लिई त्यस्तो मालवस्तु जाँचपास गर्न सक्नेछ ।

• कुनै निकासीकर्ता वा भन्सार एजेन्टले निकासी हुने मालवस्तुको वास्तविक परिमाणभन्दा बढी परिमाण घोषणा गरेमा भन्सार अधिकृतले त्यस्तो मालवस्तुको धनीलाई त्यसरी बढी घोषणा गरिएजति मालवस्तुको मूल्यको दर्ुइ सय प्रतिशत जरिवाना गरी सो व्यहोरा प्रज्ञापनपत्रमा उल्लेख गरी जाँचपास गर्न सक्नेछ ।

• कुनै निकासीकर्ता वा भन्सार एजेन्टले मालवस्तुको नाम, प्रकृति, भौतिक विशेषता, चारित्रिक गुण, नाप, आकार र गुणस्तर मध्ये सबै वा कुनै विवरण फरक पारी घोषणा गरेमा भन्सार अधिकृतले त्यस्तो मालवस्तु जफत गरी त्यस्तो मालवस्तुको धनीलाई बिगोबमोजिम जरिवाना गर्न सक्नेछ ।

• पैठारीकर्ता वा भन्सार एजेन्टले एउटा मालवस्तुलाई अर्कै मालवस्तु भनी वा एक प्रकारको पदार्थबाट निर्मित मालवस्तुलाई अर्कै प्रकारको पदार्थबाट निर्मित मालवस्तु भनी वा मालवस्तुको प्रकृति, भौतिक विशेषता, चारित्रिक गुण, नाप, आकार र गुणस्तरमध्ये सबै वा कुनै कुरा फरक पारी घोषणा गरेमा वा कुनै मालवस्तु घोषणा नै नगरेमा भन्सार अधिकृतले त्यस्तो मालवस्तुको धनीलाई त्यस्तो मालवस्तुको मूल्य बरावर जरिवाना गरी सो मालवस्तु जफत गर्न वा निजबाट सो मालवस्तुको मूल्यको दर्ुइ सय प्रतिशत जरिवाना र लाग्ने महसुल असुल गरी त्यस्तो मालवस्तु जाँचपास गर्न सक्नेछ । घोषणा नै नगरेमा भन्सार अधिकृतले त्यस्तो मालवस्तुको धनीलाई त्यस्तो मालवस्तुको मूल्य बरावर जरिवाना गरी सो मालवस्तु जफत गर्न वा निजबाट सो मालवस्तुको मूल्यको दर्ुइ सय प्रतिशत जरिवाना र लाग्ने महसुल असुल गरी त्यस्तो मालवस्तु जाँचपास गर्न सक्नेछ ।

निकासी जाँचपास

नेपालबाट मालवस्तु भारत बाहेक तेस्रो मुलुकमा निकासी गर्दा निम्न कागजातहरु प्रज्ञापन पत्र साथ पेश गर्नुपर्नेछ ।

पेश गर्नुपर्ने कागजातहरु

प्रतितपत्र वा अग्रिम भुक्तानीः

• निर्यातकर्ताको नाम र ठेगाना एवं विदेशस्थित आयात कर्ताको नाम र ठेगाना स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• निर्यात गरिने मालवस्तुको नाम, परिमाण, मूल्य एवं प्रति इकाइ मूल्य स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• मालवस्तु चलान गरिसक्नु पर्ने अन्तिम अवधि र माल चलान गरिने ठाउं स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• प्रतितपत्र नम्वर र मिति स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• वैङ्कको आधिकारिक अधिकारीको दस्तखत र वैङ्कको छाप स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• अग्रिम भुक्तानीको प्रमाणवाट निर्यात गरिने भए निर्यात गर्नेको नाम ठेगाना र अग्रिम भुक्तानी पठाउनेको नाम ठेगाना स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• निर्यात गरिन लागेको मालवस्तुको मूल्य र अग्रिम भुक्तानीमा उल्लेखित रकम प्रयाप्त छ, छैन स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• अग्रिम भुक्तानीको प्रमाणपत्र जारी भएको मितिले ६ महिनाभित्र छ, छैन स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• अग्रिम भुक्तानीको प्रमाणपत्रमा निर्यात गरिने सामानको नाम स्पष्ट उल्लेख गरिएको छ, छैन स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

विजक (Invoice)

• मालसामान निर्यात गर्ने र मालसामान खरिद गर्ने विदेशी क्रेताको नाम प्रतितपत्र वा अग्रिम भुक्तानी वमोजिम छ, छैन स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• मालवस्तुको नाम परिमाण मूल्य एवं इकाइ मूल्य स्पष्ट उल्लेख छ, छैन स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• प्रतितपत्रको नम्वर र मिति विजकमा स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• विजक निर्यातकर्तावाट जारी गरिएको र जारी गर्नेको दस्तखत एवं छाप स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

उत्पत्तिको प्रमाणपत्र (Certificate of Origin)

• सामान निर्यात गर्ने र आयात गर्नेको नाम र ठेगाना स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• सामानको नाम र परिमाण स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• प्रतितपत्रको माध्यमवाट निकासी हुनेमा प्रतितपत्रको नम्वर र मिति स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• नेपालको उद्योग वाणिज्य महासंघ, संघ वा निजले अधिकार दिएको निकाय वा च्याम्वर अफ कमर्सद्वारा निर्धारित ढांचामा जारी गरिएको र तोकिएको अधिकारीले दस्तखत स्पष्ट रुपमा वुझीने गरी गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• निर्यात हुने मालवस्तुको भन्सारको शर्ीष्ाक/उपशर्ीष्ाक स्पष्ट रुपमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

कुनै निकायको सिफारिसवाट मात्र निकासी गर्न पाइनेमा त्यस्तो सिफारिस,

सम्वन्धित निकायको सिफारिस

मालवस्तु निकासी गर्दा कुन मालवस्तुको कुन निकायवाट सिफारिस लिन आवश्यक पर्छ भन्ने सम्वन्धमा भन्सार निर्देशिका २०५७ को न. ३.९.२ माउल्लेख भएकोले सो वमोजिमको कागजात अनिवार्य रुपले प्रज्ञापन पत्र साथ पेश गराउनु पर्छ ।

सी. टी. डी. वा एयर वे विल

जि. एस. पी. सुविधा लिनु पर्नेमा जि. एस. पी. फाराम

जि. एस. पी. फाराम

जि.एस. पी. फाराम सहित निकासी गरिने माल वस्तुको भन्सारको शर्ीष्ाक/उपशर्ीष्ाक ठिकसंग उल्लेख गर्ने र कच्चा पदार्थ प्रयोग भएको आधार उल्लेख गर्नुपर्ने अल्फावेट ठीकसंग उल्लेख गर्ने र जि. एस. पी. को पृष्ठ भागमा हेरी उक्त नियमसंग मिल्ने किसिमले मात्र अल्फावेट उल्लेख गर्न विशेष ध्यान दिनु होला ।

भिसा (VISA) आवश्यक पर्नेमा

तयारी पोशाक निकासी गर्न भिसा लिनु पर्ने मुलुकहरुको लागि जारी भएको भिसाको म्याद भित्रै उक्त सामान निकासी भई सकेको हुनुपर्ने भएकोले तयारी पोशाक उद्योगले उक्त मुलुकहरुमा निर्यात गर्दा भिसा लिए नलिएको र भिसा लिएकोमा म्याद वांकी छ, छैन हर्ेर्नु पर्दछ । कागजात अध्ययन गर्ने कार्य पूरा भएपछि ठीक पाइएमा तेस्रो मुलुकवाट पैठारी हुने मालवस्तुको भौतिक परीक्षणका लागि तोकिएको कार्यविधि अनुसार भौतिक परीक्षण सम्पन्न गर्नु पर्दछ ।

र्फम दर्ता प्रमाण पत्र, 
मु.अ. करमा दर्ता भएको स्थायी लेखा नम्वर ९एब्ल्०,
भन्सार एजेण्ट नियुक्ति गरेकोमा त्यस्तो एजेण्ट नियुक्ति पत्र,
तयारी पोशाक निकासी गर्दा कपडाको खपत अनुपातको सिफारिस,

Cash against Ducument (CAD) को आधारमा निकासी गरिने मालवस्तुमा प्रतित पत्र आवश्यक पर्दैन तर, यस्तो अनुमति राष्ट्र वैङ्कले दिएको हुनु पर्दछ । साथै कुनै व्यक्तिले आफूले प्रयोग गरेका निजी प्र्रयोगका सामानहरु निकासी गर्दा वा महसुल सुविधा वा कुटनैतिक सुविधा अर्न्तर्गत निकासी गरिने मालवस्तुहरु वा आयोजनाहरुले आयोजनाको अवधि समाप्त भएपछि फिर्ता लैजाने सामानहरु

महसुल सुविधा वा कुटनैतिक सुविधामा निकासी हुने मालवस्तुको सम्वन्धमा

• १. महसूल सुविधा वा कुटनैतिक सुविधा प्रदान गरिएको परराष्ट्र मन्त्रालय र भन्सार विभागको आदेश,

• २. विजक वा मालवस्तुको मुल्य देखिने कागज, र

• ३. प्याकिङ्ग लिष्ट,

एवं मर्मतको लागि विदेश लैजाने मालवस्तुहरु निकासी

मर्मतको लागि लैजाने मालवस्तुको सम्वन्धमा

• (क) मालवस्तु पैठारी गरेको भए सो प्रज्ञापन पत्र,

• (ख) मालवस्तु पैठारी गर्दाको विजक,

• (ग) पैठारी गरेको मालवस्तु मध्ये आंशिक मालवस्तु मर्मत गर्न लैजान लागेकोमा आयात गर्दाको विल पेश गर्न नसकेमा वा त्यसवाट मूल्य छुट्टनि नसक्ने भएमा निर्यात कर्तावाटै त्यस्तो मूल्यको विवरण खुलेको कागज पेश गराउनु पर्दछ ।

• (घ) पैठारी हुंदा का वखतको प्रज्ञापन पत्र पेश गर्न नसकेमा निर्यातकर्ताको तर्फवाट मूल्य र सामानको विवरण खुलेको कागज, र

• ङ) मर्मतमा लैजान दिने गरी कार्यालय प्रमुखले दिएको आदेश ।

गर्दा माथि लेखिएका सबै कागजातहरु पेश गर्नु पर्दैन र वस्तु विनिमय

वस्तु विनिमय अर्न्तर्गत निकासी हुने मालवस्तुको सम्वन्धमा

• (क) मालवस्तुको विजक

• (ख) प्याकिङ्ग लिष्ट

• (ग) र्फम वा उद्योग दर्ताका प्रमाण पत्र

• (घ) मु.अ. करमा दर्ता भएको स्थायी लेखा नम्वर प्रमाण पत्र (PAN)

• (ङ) अन्तःशुल्क लाग्ने पदार्थ भएमा आन्तरिक राजस्व कार्यालयको सिफारिस

• (च) कुनै निकायको सिफारिसमा मात्र निकासी गर्न पाउनेमा त्यस्तो सिफारिस पत्र

• (छ) भन्सार एजेण्ट नियुक्ति गरेकोमा त्यस्तो नियुक्ति पत्र ।

माथि उल्लिखित कागजातहरु मध्ये सि.नंं ग, घ र छ का कागजातहरु एक पटक पेश गरेपछि त्यस्ता कागजातहरु मान्य रहेसम्म भन्सार कार्यालयले आफैले अभिलेख राखी प्रत्येक पटकको निकासीमा पेश नगराउन पनि सक्नछ ।

अर्न्तर्गत निकासी हुने सामानको प्रकृति अनुसारका कागजातहरु पेश गर्नु पर्दछ । त्यसरी पेश गर्नुपर्ने कागजातहरुका सम्वन्धमा देहायमा उल्लेख गरिएको छ ।

नेपालवाट भारत निकासी गरिने मालवस्तुका सम्वन्धमा अपनाउनु पर्ने कार्यविधि

नेपालवाट मालवस्तु भारत निकासी गर्दा तेस्रो मुलुकमा निकासी गरिने मालवस्तुहरुको लागि पेश गर्नुपर्ने कागजातहरुका तुनलामा केही कम छन् । मालवस्तु व्यापारिक प्रयोजनको लागि भारत निकासी गर्दा प्रज्ञापन पत्र साथ निम्न कागजातहरु पेश गरिएको हुनु पर्दछ ।

आवश्यक कागजातहरुः

• मालवस्तुको विजक (Invoice)

• प्याकिङ्ग लिष्ट

• उत्पत्तिको प्रमाण पत्र

• इजाजत पत्र अनुसार निकासी गर्न पाउनेमा त्यस्तो इजाजत पत्र (License)

• कुनै निकायको सिफारिस अनुसार निकासी गर्न पाउनेमा त्यस्तो निकायको सिफारिस

• अन्तःशुल्क लाग्ने वस्तु निकासी गर्दा सम्वन्धित आन्तरिक राजस्व कार्यालयको सिफारिस

• र्फम वा उद्योग रजिष्ट्रशनको प्रम्ाण पत्र

• मु.अ. कर दर्ता स्थायी लेखा नम्वर

• भन्सार एजेण्ट नियुक्ति गरेकोमा त्यस्तो नियुक्ति पत्र ।

भंन्सार ऐन २०६४ वमोजिम भारतमा मालवस्तु निकासी गर्दा वैकिङ्ग प्रणाली अनिवार्य नगरिएकोले निकासी गर्दाको अवस्थामा निर्यातकर्ताले स्वेच्छाले पेश गरेमा वाहेक अरु अवस्थामा वैकिङ्ग कागजात आवश्यक पर्देन । पासवुक सुविधा अर्न्तर्गत वा वण्डेड वेयर हाउसको सुविधामा कच्चा पदार्थ पैठारी गरी तयारी वस्तु निकासी गर्दा तत्काल वैकिङ्ग कागजात पेश नगरेता पनि वैङ्क ग्यारेण्टी फुकुवा वा पासवुक फुकुवाको अवस्थ्ामा भने विदेशी मुद्रा आर्जन गरेको वैकिङ्ग कागजात पेश गराउनु अनिवार्य छ । त्यसै गरी कुनै उद्योग वा र्फमले उद्योग दर्ता वा र्फम रजिट्रेशनको प्रमाणपत्र स्थायी लेखा नम्वर आवधिक भन्सार एजेण्ट नियुक्ति गरेको प्रमाणहरु एकपटक पेश गरेपछि सम्वन्धित कार्यालयले त्यसको अभिलेख राखी उक्त कागजातहरु मान्य रहेसम्म प्रत्येक पटक पेश नगराउन पनि सक्दछ ।

भारत निकासी हुने मालवस्तुको सम्वन्धमा देहायका कुराहरुमा विशेष ध्यान दिनु पर्दछ

• निकासीको लागि ल्याइएको मालवस्तु कुनै कानूनद्वारा मनाहि या निषेध गरिएको हुनुहुदैन ।

• निकासीको निमित्त वाणिज्य विभागले कोटा तोकि इजाजत दिने वस्तुहरु -जस्तै वनस्पति ध्यू, जिंङ्क अक्साइड, एक्रेलिक यार्न र तामाका वस्तुहरु) का वाणिज्य विभागवाट त्यस्तो इजाजत प्राप्त गरेको र इजाजत दिइएको परिमाण भित्र हुनुपर्नेछ ।

• सम्वन्धित निकायको सिफारिस वमोजिम निकासी गरिने मालवस्तुहरुका सम्वन्धमा त्यस्तो सिफारिस गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• उत्पत्तिको प्रमाणपत्र सम्वन्धित जिल्लाको अधिकार प्राप्त उद्योग वाणिज्य महासंघ, संघ या च्याम्वर अफ कमर्सवाट निर्धारित ढांचामा जारी गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• कच्चा पदार्थ पैठारी गर्दा वैङ्क ग्यारेण्टी वा पासवुक सुविधा अर्न्तर्गत गरेको भए पैठारी प्रज्ञापन पत्र नम्वर र मिति एवं भन्सार कार्यालयको नाम निकासी प्रज्ञापन पत्रमा उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• तयारी पोशाक वाहेक अन्य वस्तु वण्डेड वेयर हाउसको सुविधा अर्न्तर्गत आयातित कच्चा पदार्थवाट निकासी हुनेमा त्यस्तो मालवस्तुको प्याकिङ्गमा "निकासीको लागि मात्र" वा "ँयच भ्हउयचत इलथि" भन्ने उल्लेख गरिएको हुनुपर्नेछ ।

• भारत वाहेक अन्य मुलुकमा तेस्रो मुलुकवाट आयातित मालवस्तु जुन रुपमा आयात गरिएको छ सोहि रुपमा निकासी गर्न सकिने भएकोले त्यसरी निकासी गरिने प्रज्ञापन पत्रमा पैठारी प्रज्ञापन पत्र नम्वर र मिति अनिवार्य रुपले उल्लेख गरि दिनु पर्दछ ।

• उद्योगले वैङ्क ग्यारेण्टी वा पासवुक सुविधा अर्न्तर्गत कच्चा पदार्थ पैठारी गरी तयारी वस्तु निकासी गर्दा त्यस्तो कच्चा पदार्थ कुन सुविधा अर्न्तर्गत कुन भन्सार कार्यालयवाट कुन प्रज्ञापन पत्रवाट पैठारी गरिएको हो निकासी प्रज्ञापन पत्रमा उल्लेख गरिनु पर्दछ ।

• सम्वन्धित निकायको सिफारिस वमोजिम निकासी गर्न पाउनेमा त्यस्तो सिफारिस प्रज्ञापन पत्र साथ पेश भएको हुनर्ुपर्दछ ।

 

प्रज्ञापन पत्र दर्ता गर्न खटिएको कर्मचारीले प्रज्ञापन पत्र दर्ता गर्नु पर्ूव निम्न कुराहर्रुतर्फ ध्यान दिने

• त्यस्तो वस्तु निकासी गर्दा प्रज्ञापन पत्रसाथ संलग्न हुनुपर्ने भनिएका कागज संलग्न छन्, छैनन् ।

• प्रज्ञापनपत्रमा भरिनु पर्ने विवरण पूरा भरिएको छ, छैन ।

• मालवस्तुको नाम इकाई र मूल्य स्पष्ट लेखिएको छ, छैन ।

• मालवस्तु धनी वा इजाजत प्राप्त भन्सार एजेण्टले सहिछाप गरेको छ, छैन ।

Read More