सार्वजनिक वित्त व्यवस्थापन सुधारको महत्वपूर्ण पक्षका रुपमा लेखा प्रणाली रहन्छ । लेखा प्रणाली सुधारलाई सार्वजनिक क्षेत्र सुधारको रणनीतिका रूपमा पनि लिन थालिएको छ । नेपालले पनि लेखा प्रणाली सुधारको विस्तृत कार्य प्रयास गर्दै आएको छ । सरकारी लेखा प्रणालीको उद्देश्य तथा मान्यतामाथि संक्षिप्त प्रकाश पार्दै नेपालको लेखा प्रणालीको परिवर्तनगत प्रवृत्तिको उल्लेख गर्नुहा्स् । १५

सार्वजनिक वित्त व्यवस्थापनका लेखा प्रणालीः सिद्धान्त र प्रयोग

परिचयः
-  सरकारी खर्च आम्दानीको यथार्थ लेखांकनबाट नियन्त्रण, परीक्षण र कोषको दुरुपयोग रोक्न सकिने
- सार्वजनिक लेखा प्रणालीबाट सार्वजनिक वित्तीय अनुशासन परिपालना गर्ने उद्देश्य- सार्वजनिक वित्त विकास, सेवा प्रवाह र सामाजिक न्याय प्रवाहमा अत्यावश्यक
-   सार्वजनिक क्षेत्रमा देखिएका धेरै समस्या आर्थिक विषयसंग जोडिएकोले सार्वजनिक लेखा प्रणालीमा सूचना प्रविधिको प्रयोग र नयाँ विधीहरूको प्रयोगका माध्यमबाट बढी प्रभावकारी बनाई सार्वजनिक क्षेत्र सुधार र सुशासन कायम गर्न सकिन्छ
 
क) सार्वजनिक लेखा प्रणालीका उद्देश्य र मान्यता
व्यावसायिक अस्तित्वको सिद्धान्त
लेखा प्रणालीका मान्यता र सिद्धान्त
सार्वजनिक कोषको प्रयोग र जनताको करबाट चल्ने कोषको प्रयोग भएकोले यसलाई जिम्मेवार, जवाफदेही, पूर्ण, स्पष्ट हुनुपर्छ
-           मौद्रिक मापनको सिद्धान्त
-           आर्थिक वर्षको सिद्धान्त
-           स्पष्टताको सिद्धान्त
-           कानूनी परिपालनाको सिद्धान्त
-           लागतको सिद्धान्त
-           निरन्तरताको सिद्धान्त
-           एकरूपताको सिद्धान्त
-           द्वैधात्मक सिद्धान्त
-           प्रोदभावी वा आर्जित सिद्धान्त
सार्वजनिक लेखाका उद्देश्य
-           आर्थिक अनुशासन र पारदर्शिता कायम गर्ने।
-           कारोबारको अभिलेख ठीकसँग राख्ने,
-           बजेटको सीमा नाघ्न नदिने,
-           बजेट तर्जुमाका लागि सूचना उपलब्ध गराउने,
-           जिन्सी सामानको उचित संरक्षण गर्ने,
-           कार्यक्रमको उपलब्धि मूल्याङ्कन गर्न सकिने,
-           लेखा परीक्षण सरल र कम खर्चिलो बनाउने,
ख) लेखा प्रणालीमा परिवर्तनको प्रवृत्ति
लेखा प्रणालीमा पनि नयाँ नयाँ प्रविधि, पद्दति र सिद्धान्तको प्रयोग हुँदै आएको छ, सरकारको कार्यक्षेत्र परिवर्तनसंगै यसको आयामहरू पनि परिवर्तन भएको छ
-           नगदमा आधारित लेखा प्रणालीको प्रयोग- प्रोद्भावीमा जानु पर्ने आवश्यकता
-           पुरानो हातले तयार गरिने प्रणालीबाट कम्प्यूटर प्रणालीमा आधारित लेखा प्रणाली
o   LMBIS, PLMBIS, SuTRA, CGAS
-           सम्पत्तिको लेखांकन गर्ने कम्प्यूटर प्रणाली PMIS को प्रयोगको शुरुवात
-           संघीयतामा तीन तहको सरकारको एकीकृत प्रतिवेदन प्रणालीको विकासको शुरुवात
-           सामान्य प्रशासन लेखा समूहको व्यवस्था
-           अनलाईन भुक्तानी, बैंकिंग प्रणालीसंगको आबद्धता
-           एकल खाता कोष प्रणाली सञ्चालन
-           महालेखा नियन्त्रक कार्यालय, कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालय आदिको संस्थागत व्यवस्था
अन्त्यमा
-   सार्वजनिक लेखा प्रणाली आर्थिक प्रशासनको महत्वपूर्ण अंग हो, यसको सही प्रयोग र सुधारबाट आर्थिक अनियमितिता, भ्रष्टाचार र अनुशासनहीता कम गर्न सकिन्छ
-    आर्थिक प्रशासनका माध्यमबाट समग्र सार्वजनिक क्षेत्रको सुशासन कायम गर्न सकिने
-    सरकारले यसको धेरै महत्वपूर्ण रूपमा लिएर प्रणाली, पद्दति सुधार, प्रविधिको प्रयोग गरेर प्रभावकारीता ल्याउनु पर्छ