निजामती सेवामा अवसर र आकर्षण

 

निजामती सेवामा अवसर र आकर्षण 

"Do you motivate or do you manipulate?"

१) विषयको उठान

        पेशागत रुपमा विचार गर्ने हो भने नेपालको निजामती सेवामा विज्ञ,अनुभवी र परिचित व्यतिmहरुको कमी छैन । तथापि निजामती सेवा अपेक्षित रुपमा आफ्नो जिम्मेवारीप्रति यथेष्ट संवेदनशिल छैन भन्ने भनाइ एक थरीको सुनिन्छ भने देशमा प्रशासनिक सुधारका निमित विभिन्न प्रयासका बाबजूद पनि नेपालको सार्वजनिक प्रशासन उपलब्धिम्ूलक हुन नसकेको कुराहरु अर्कोथरीबाट अभिव्यतm भएको   पाईन्छ । यसका साथै मुलुकको स्वच्छ र कुशल प्रशासन संचालनका लागि अवलम्बित रणनीतिहरु कामयाबी हुन नसकेको, विगतको भन्दा आगतको निजामती सेवा ठुला ठूला सिद्घान्तहरुको दुहाइ दिन सक्ने भएपनि यसले सेवाग्राहीको सन्तुष्टिलाई नै सर्वोपरि गन्तव्य ठान्न नसकेको, विशेष ज्ञान , सीप र कार्य विशिष्टता अनुरुप कार्य क्षेत्रमा खरो रुपमा उत्रिन नसकेको एवं ऐन मात्र राम्रा भए कार्यान्वयन पक्ष चांही कहिल्यै राम्रो हुन नसकेको गुनासाहरु पनि यदाकदा नसुनिने होइन । हुन त निजामती सेवालाई मर्यादित, मितव्ययी, कुशल, प्रतिस्पर्धी र जवाफदेही तुल्याउन संस्थागत, नीतिगत र संरचनात्मक प्रयासहरुको बाढी नै आएको छ । निजामती सेवालाई सबल, सक्षम र जनमुखी बनाउनुपर्दछ र यसको माध्यमबाट सबल , सक्षम र जनमुखी सरकारको प्रत्याभुूति दिलाउनु पर्दछ भन्ने मान्यताले पनि त्यतिकै ठाउं पाएकै छ । अपितु यसले आफ्नो विज्ञतालाई उजागर गर्न सकेन । समस्या सबैलाई अवगत भएर पनि असजिलो पक्ष कहानिर अप्रत्यक्षतस् अजातशत्रु भएर रहेको छ । या किन संयन्त्र परिवर्तनशील र नागरिकका लागि ूअपरिहार्य मित्रू बन्न सकेन रु सिद्घान्तहरु कमजोर छन कि व्यवहारिक कार्यान्वयन रु कि मानसिकता नै बाधक हो वा हामीले यसरी नै गदै आएका छौू भन्ने मनोग्रन्थिले हाम्रो बाटोमा अवरोध खडा गरेको हो रु सान्दर्भिक विश्लेषणको आबश्यकता अनुरुप यस लेखमा सोही तथ्यलाई प्रकाश परिएको छ ।

२)  विगतको कथा

      नेपालको निजामती सेवा हिजोको भन्दा आज निकै भिन्न छ । एकतन्त्रीय जहानिया शासनको कथाबाट हामी आज निकै राम्रा उपलब्धिहरुको संघारमा उभिएका छौं । निकै आरोह(अवरोह र घाम(छायां यसले खपिसकेको छ । समष्टिमा भन्दा स्(

क) हामी विगतको पजनी प्रथाबाट योग्यता प्रणालीमा प्रवेश गरेका छांै ।

ख) एउटा टिप्पणीको भरमा जागिर चट् हुने जमाना अब छैन । राज्यले  संविधानको मर्म र भावना अनुरुप यस सेवाको सुरक्षा गरेको छ ।

ग)   हुकुम र हैकमका आधारमा चलाइने प्रशासन अब समावेशी , सेवामूलक र उत्तरदायी तर्फ उन्मुख भएको छ ।

घ)  चारपासेले निगाहको भरमा जागिर खाने समय अब ३ पदका लागि ६०० जना प्रतिद्घन्दीसंग  प्रतिस्पर्धा गरी पद हात पार्नु पर्ने रोमाञ्चक समय हामीसंग छ ।

ङ)   राणाकालीन समयमा दर्शन भेट र चाकरीबाट दिइने जागिर अब उच्च शाख , प्रतिवद्धता र कुशल व्यवस्थापन सहितको लोक सेवा आयोगको खरो परीक्षाबाट मात्र पाउन सम्भव भएको छ ।

च)  ज्ञान, सीप र प्रवृतिको विकासको लागि सेवालाई परिपक्व र परिष्कृत तुल्याउने अभिप्रायले  प्रशिक्षणको व्यवस्था गरिएको छ ।

     छ)   निजामती सेवा योग्य मध्येकै योग्य, असल मध्येकै असल र उदाहरण मध्येकै उदाहरणीय हो भन्ने भावनाले मान्यता पाएको छ ।

        ज)   आफ्नो चार दिवार नाघेर यसको कार्य क्षेत्र स्थानिय तह हुंदै केन्द्र र भूमण्डलीकरण तर्फ अग्रसर रहेको छ ।

       झ)   अब पेशागत हकहितको लागि यो सेवा सौदावाजी , सामाजिक सम्वाद र समन्वयमा आधारित संयन्त्र बन्दैछ ।

       ञ)    रोजगार बजारमा निजामती सेवा आकर्षक, ठूलो र क्षमतावानहरुको समूह हो । यसको सामाजिक प्रतिष्ठा र इज्जत उच्च रहेको छ ।

        ३) आगतका असजिला पक्षहरु

        जो सन्तोषमा बांच्छ र यथास्थितिलाई अंगालो हालेर बस्छ त्यहां अवश्यै समुन्नयनका ढोकाहरु   खुल्दैनन् । कहिलेकांही आफै हिंडेको बाटो पनि पट्यार लाग्छ । किनकि परिवर्तन हाम्रो आकांक्षा र अभीष्ट हो । चुनौतीसंग प्रगति र परिवर्तन गांसिएको हुन्छ । अन्ततस् हामी त्यसैलाई आत्मसात गर्न खोजिरहन्छौं , खोज्नुपनि पर्छ । हो, यही आगतमा हाम्रा केही असजिला पक्षहरु छन्, हामीले लड्नु पर्ने यिनै चुनौतीहरु संग हो । त्यसैले त बिहानहरु भन्छन "Fight for your people and your ideas".

अनुभूत असजिला पक्षहरु

 

s_    nf]s ;]jf cfof]un] k|j]zsf nflu lng] k/LIff a9L Academic ePsf] / Jofjxfl/s 5}g elgG5 . hxf+ l;4fGt / Jojxf/sf] c;fd~h:otf /lx/xG5 kl/0flt ;'vs/ x+'b}g . gof+ af]l8{+u :s"n k9]/ £ffUf8fg c+u|]hL hfGg] ljBfyL{ g]kfnLdf k/LIff lbg nf]s ;]jfdf   cfp+b}g .

v_    csf]{ kIf eg]sf] nf]s ;]jf cfof]u 3f]Sg]n] kf; u5{ eGg] u'gf;fx? klg kl/IffyL{x? aLr ;'lgG5g\ . t'nfgfTds ?kdf of]Uo rfxL+ cg'QL0f{ / cof]Uo rfxL+ pQL0f{ ePsf 5g\ . k/LIffnfO{ s;/L ;'wfg]{ eGg] ljifodf nf]s ;]jf cfof]un] cBflk cWoog u/]sf] 5}g . ufx|f] af6f]af6 l5/]/ gLltut cl:y/tfsf sf/0f Pp6} kbdf ylRrg' eGbf t /fd|f] of]Uotf b]vfP/ cfsif{s tna / kb xft kfb}{ ;'vb eljZosf] /]vf+sg lsg gug]{ ?  To;}n] of]Uo / ;Ifd o'jfx? lghfdtL ;]jfk|lt cfslif{t x'g ;s]sf 5}gg\ . cj;/sf sf/0f klg cgfsif{0f x'g' c:jefljs dfGg ;ls+b}g .

u_    lghfdtL ;]jfdf cj;/x?sf] ljt/0fdf Jofks c;dfgtf 5 . kb:yfkgf / ;?jfdf lgikIftf   5}g . /fd|f k|zf;sx? Klg /fd|f 7fp+df k'u]kl5 cfkm\gf] ufp+sf] , lhNnfsf], l5d]ssf], gftfsf] , cf:yf / lgs6tfsf dflg;x? vf]H5g\ . Toxf+ of]Uotfsf] xf]Og, lgs6tfsf] xfaL x'G5 .

3_    tflnd / a9'jfsf] ;d]t c;dfgtf 5 . ToxL kbsf] sd{rf/L jif{df @- # k6s lab]z uO{/x]sf] x'G5 t/ ToxL kbsf] To;} 7fp+df a;]sf] dflg; gf]s/L cjlwe/ Psk6s klg ljb]z tflnddf hfg kfp+b}g . oxf+ a9L ca;/ kfpg]n] g} a9L ca;/ kfp+5 . kl/0ffdt: ;]jfleqdf pbf;Lgtf 5fp+5 / sfo{ kl/0ffddfly To;sf] c;/ cjZo} kb{5 .

ª_     lghfdtL ;]jfdf sfdsf] d"Nof+sg ;xL tj/n] ul/+b}g . sfd gug]{ dflg;nfO{ g} /fd|f] sfo{ ;Dkfbg d"Nof+sg jfkt /fd|f] c+s k|bfg ul/G5 . ha Failure nfO{ Successor dfGg] xf] eg] To;sf] 5lj s:tf] xf]nf?

r_     gLltut cl:y/tfsf] Jofkstfn] lghfdtL ;]jfsf] lgikIftf sfo{ bIftf / dgf]andf k|efj kf/]sf] 5 . t/ To;nfO{ ;d:of dflgPsf] 5}g . cgfjZos ;]jf ;d"x u7g ul/Psf 5g\ . g u7gsf] g vf/]hLsf] ljZn]if0f ul/G5 . ljgf ljZn]if0fsf] gLlt ;j{u|fxL x'g ;tm}g . kl/0ffdt: lghfdtL ;]jfdf cgfsif{0fnfO{ cfdGq0f o:t} tTjx?n] klg ub{5g\ .

5_    ;]jfu|fxLnfO{ ;Gt'li6 lbg gLltut / k|s[ofut Joj:yf ldnfOPsf] 5  t/ sfof{Gjog lkmtnf] 5 . lhNnfdf b}aL k|sf]kn] Jofks wg, hgsf] Iflt k'lu;s]sf] x'G5 t/ lhDd]jf/ Joltm dGqfno, ljefudf xlNn/x]sf] x'G5 . p;nfO{ To; 36gfn] :kz{ ub}{g . cGtt:  "Where there is no result or outcome, there is no public support" elgPsf] ;fGble{s nfUb5 .

h_   hlt lhDd]jf/L ylk+b}5 , lghfdtL ;]jfdf lhDd]jf/LljxLgtf klg a9\b}5 . Pp6f gful/s gful/stfsf] nflu ;ft lbg ;b/d'sfddf al;/x]sf] x'G5  t/ gful/stf kfPsf] x'+b}g . lhNnfdf sd{rf/L geP/ , cflwsfl/s Joltm geP/ / >f]t ;fwg gePsf sf/0f gful/sn] b':v kfpg' slt;Dd pko'tm xf]nf? gj o'jfx? ;/sf/L sfo{z}nL ;+u rlst x'G5g\ / pgLx?df of] k]zfk|lt cfsif{0f eGbf cgfsif{0f a9L 5 .

 

em_    xfdL;+u laåQf 5, bfloTj 5 t/ "Support for the man in trouble" sf] ;+:sf/ 5}g . xfdLdf k|zf;ssf] Ifdtf 5 t/ c;n / pTs[i6 Joj:yfkssf cg'zLngof]Uo laz]iftfx? 5}gg\ .

`_    lghfdtL ;]jfdf k]zfut ;+rf/ , ;DaGw / ;+j]bglzntf 5}g . Pp6f clws[t gf.;'. sf] sf]7fdf hfg ?rfp+b}g . Pp6f ;x;lrj  pk;lrjsf] sf]7fdf uP/ sfo{ ;Dˆfbg, tf}/tl/sf / ;d:ofsf] af/]df cGt/s[of ug{ ?rfp+b}g xfdL consistent encouragement lsg ug{ ;tm}gf}+? "Help with his  family problem " nfO{ lsg cfTd;ft\ ug{ ;tm}gf}+ .

6_   xfd|f ;'wf/x? ;+/rgf s]lGb|t eP . s]an ;+/rgf , P]glgod / cfsif{s k|lta]bgn] lghfdtL ;]jfnfO{ pTs[i6 slxNo} agfpb}gg\ . xfdL hlt dgf]j[lQdf ;'wf/ ug{ kl5 nfU5f} . of] ;]jf TolQs} ;an aGb5 . Joltmsf] cfjZstfcg';f/ ;+sfo u7g ug]{, zfvf agfpg] w[i6tf ub{5f}+ eg] lghfdtL ;]jfnfO{ Tof] ;kmntd uGtJo cjZo} gx'g] lglZrt 5 .

       7_    lghfdtL ;]jfdf sd{rf/Ln] pTs[i6 k'/:sf/ kfp5g\ . t/ tL s] sfd u/]afkt kfPsf] eGg] :ki6 dfkb08 5}g . 8f]Nkfdf a:g] sd{rf/Ln] eGbf l;+xb/af/ j/k/sfn] o:t} k'/:sf/ kfpg] k4lt /lx/xg] xf] eg] o;n] lghfdtL ;]jfsf] k|lti7f lu5{ . o;/L lghfdtL ;]jfsf] cfut ljut eGbf ;d'HHjn 5 t/ ;Gtf]ifk|b 5}g . gLlt ;'Gb/ 5g\ t/ lylt c;'Gb/ / ck|efjsf/L 5g . t;y{ , oL r'gf}tL / c;lhnf kIf;+u eljiosf] vf]hL ug{} k5{ . ltSt ;TotfnfO{ ;kmntfsf /0fgLlts c:qx?df ?kfGt/0f ug}{ kb{5 . of] ;dosf] vf+rf] xf] . ;dosf] jnjfg kIfnfO{ lj;{g ldNb}g . o; qmddf lgDg ;kmntfsf ;"qx? k|of]u ug{ ;lsG5 .

 

        $) ;kmntfsf ;"q

               s_   ;]jf k|j]zsf k/LIff / pks|dx?sf] cWoog ug'{kb{5 . c?af6 k|fKt cfnf]rgfnfO{ c;n  ;'emfjsf ?kdf u|x0f ug{ s+h':ofO{+ gu/f}+ .

            v_   gof+ k':tfsf nflu ;]jfdf cfsif{0f ug]{ xf] eg] 5'§} kf7\os|d /flvg' k5{ . Joltm jf ;d"xn] xf]Og, ljlwjt tl/sfn] gLlt th'{df ul/g'k5{ .

         u_    gLltut cl:y/tf ljsf;s|ddf slxn]sfxL+ afws x'g ;tm5 . To;nfO{ ljrf/ ul/g' k5{ .

         3_   ;]jfdf, cj;/df / ;]jfu|fxLdf leGgtf / c;dfgtf g} c;Gt'li6sf] csf]{ kIf x'g ;Qm5 . /fd|f gLltx? th'{df / sfo{fGjogsf] lgb]{zg lb+b}df bfloTjsf] k"0f{tf dfGg' x'b}g .

         ª_  "Encourage employees to gain first hand exposures to new experiences and   problems." tkm{ Wofglbg' klg ;dLrLg x'G5 .

   r_   ljBdfg ;+oGqd} ;'wf/sf] vf+rf] 5 ls ? hg;]jL ;+:yfx?sf] Joj:yfkgdf g} v/faL 5   ls ? ljZn]if0f af~5gLo 5 .

         5_  Failure nfO{ Successor sf] ku/L  slxNo} lbg' x'+b}g . of] klg Pp6f ck/fws} ?k xf] sfnLsf]6sf] sd{rf/L klg pTs[i6 x'g ;Sb5, :yfg ljz]ifsf cfwf/df cnUofpg] dgl:ylt pko'tm x'b}g .

        h_   "Public office is a public trust, public purse is only the public purse" cg'?k xfdLn] xfd|} kIfaf6 o; ;]jfdf cj;/ / cfsif{0f Nofpg' k5{ . Oltxf;sf] lgdf{0f eGbf pTs[i6 Oltxf; lgdf{0fsf] k|oTg ul/g' kb{5 .

        em     "Being busy is not the same thing , as attaining results". xfdL cTolws Jo:t 5f}+ t/ xfd|f] Jo:ttf  Joy{ / pknlAwxLg ePsf] 5 . xfd|f] sfo{tflnsf xfd|} a;df x'g' kb{5 .

       `_    xfd|f zq' - c? sf]xL xf]Ogg\ . xfd|} Jojxf/ , sfo{z}nL , sfo{ - ;Dkfbg, cfr/0f, dgf]j[lQ / ;'wf/x?k|ltsf] k|ltj4tf x'g\ . "If we know our enemy, we can easily win them but we should fight against those enemies."

       6_   Improvement c?af6 xf]Og cfkm"af6} x'g' k5{ . Monitoring c?af6 x'g'k5{ . ;'wfl/g klg sgvf]Hg] / ;'wfg{ klg grfxg] k|j[lQ g} t st} Jojwfgsf] kvf{n xf]Og ?

       7_  xfdLdf cfjZostf 5 dfq Committment, Committment and Committment clg Implementation, Implementation and Implementation sf] .

 

        %_ lgrf]8 :-

 

        lghfdtL ;]jfdf lj1, k]zfljb / k|fl1s Joltmx?sf] ko{fKttf 5 . t}klg lghfdtL ;]jfaf6 k|ikm'l6t x'g'kg]{ Potentiality, Competency / Accountablity b]lvPg eGg] u'gf;f]df c;Totf 5 eGg ;ls+b}g .

 

        k|of;x? hf/L 5g\ t/ k|of;x? lgikmn /x]sf] eGg] tYonfO{ TolQs} la:d/0f ul/ xfNg ldNb}g . lghfdtL ;]jfnfO{ ck]lIft dfqfdf ;'wf/tkm{ n}hfg /fhg}lts g]t[Tj, lg0f{ostf{, lghfdtL ;]js , gful/s ;dfh / ;d'bfox?sf] ;tt e"ldsf /xG5 . ;/sf/L sfdsfhdf ;/f]sf/ ;d"xx?sf] a9\bf] e"ldsf h?/L g} 5 t/ Tof] k]zfut d"No , dfGotf / :t/ j[l4sf nflu x'g'kb{5 . cj;/o'tm / cfsif{s k]zfsf ?kdf lghfdtL ;]jfnfO{ :yflkt ug{ ;s] d'n'ssf] ceLi6 l;l4df ;d]t ;sf/fTds ;3fp k'Ug] lglZrt 5 .